از خیلی وقت پیش، این سئوال برای من پیش آمده بود که، آیا وفسی‏ ها، یعنی افرادی که خود و یا پدرانشان در روستای وفس زندگی کرده ‏اند و یا به طور کلی افرادی که به زبان وفسی صحبت می‏کنند (ساکنان چهار روستای وفس، چهرقان، گورچان و فرک)، تشکیل یک قوم و طایفه، می‏دهند یا نه؟! یعنی آیا می‏توانیم بگوییم «قوم وفس» یا «قوم وفسی» یا باید بگوییم «وفسی ‏ها» یا «اهالی روستای وفس»؟

من فکر می‏کردم چون وفسی‏ ها، گویش یگانه‏ ای دارند(صرف‏نظر از منشا اصلی آن) و در یک منطقه مختص خود زندگی می‏کنند و آداب و رسوم و فرهنگ و تاریخ خود را دارند شاید بتوان به گونه ‏ای، آن‏ها را تحت عنوان یک قوم قرار داد. اما با مطالعه بیشتر به این نتیجه رسیدم که «گویش وفسی» فقط یک «لهجه» از «زبان تاتی» است و «روستای وفس» نیز یکی از ده ‏ها «جزایر تات نشین» ایران است و لاجرم نمی‏توان، گذشته‏ ی آن را مستقل از سایر شهرها و روستاهای تات زبان ایران در نظر گرفت و چه بسا از طریق مطالعه و بررسی حرکت‏های جمعیتی تات‏ ها به مرکز ایران، رازهای بیشتری از زمان و دلایل مهاجرت(یا حرکت و ...) وفسی‏ ها به وفس، علت ماندگاری گویش وفسی در وفس تا به حال و ... پی برد.

آقای علی عبدلی در كتاب «ادبیات تات و تالش» آورده است: "تات نامی است كه به بخش گسترده ‏ایی از جامعه ایران بزرگ اطلاق شده است. تات‌ها نه یك قوم و نه یك طایفه و ایل‏اند، بلكه «جماعات مختلفی از ایرانی زبانان» هستند كه اطلس پراكندگی آن‌ها از داغستان و شیروان و آذربایجان و قزوین و زنجان تا سمنان و خراسان را در بر می‏گیرد. زبانی كه جماعات موسوم به تات به آن سخن می‏گویند آن‏چنان متنوع و متفاوت است كه با وجود ایرانی بودن و وجوه مشترك فراوانی كه دارند، به عنوان لهجه‌های مرتبط به هم، در زیر عنوان یك زبان واحد قرار نمی‏گیرند؛ به عنوان مثال لهجه‌هایی كه تات‌های «بخش جرگلان بجنورد و برخی روستاهای خط مرزی تركمنستان» به آن سخن می‏گویند با لهجه‌های تات‌های «تاكستان، بلوك زهرا و رامند» از یك طرف و تاتی «مرند و خلخال» از طرف دیگر و همه اینها با تاتی «قفقاز» همان قدر متفاوتند."

پس اگر ما، تات زبانان وفسی، بخواهیم منشاء اصلی خود را بشناسیم و اطلاعاتی پیرامون گویش خود به دست آوریم، باید خود را در کنار سایر تات زبانان ایران و جهان قرار دهیم؛ هم بر روی گویش و محل زندگی خود تحقیق کنیم و هم در مورد سایر تات زبانان جهان مطالعه نماییم، هم تاتی تاکستان را بشناسیم و هم تاتی الموت، طالقان، رودبار و ... را مطالعه کنیم.