زندهیاد استاد محمدرضا محتاط؛ پدر فرهنگشناسی بومی اراک
محمدرضا محتاط در سال 1310 خورشیدی در اراک متولد شد. دوران ابتدایی تا دیپلم را در این شهر گذراند، در سال 1334 به استخدام آموزش و پرورش درآمد و به شغل معلمی مشغول گردید. پس از 6 سال تدریس در مدارس اراک در سال 1340 در رشته جامعهشناسی دانشگاه تهران با گرایش علوماجتماعی، پذیرفته شد و همزمان با تحصیل به تدریس نیز مشغول بود، در سال 1344 از این رشته فارغالتحصیل شد و دیگر به تحصیلات دانشگاهی نپرداخت اما همزمان مطالعات اجتماعی و تاریخی خود را پیرامون فرهنگ، تاریخ، رجال استان مرکزی آغاز نمود. چند سال به تهران رفته و در دبیرستانهای خوارزمی، انوشیروان و خرداد تدریس نمود. این اقامت زمان زیادی طول نکشید و پس از دو سال مجدداً به اراک مراجعت و تا سال 1360 ریاست و دبیری دبیرستانهای شاهپور و محمدرضا شاه این شهر را به عهده گرفت و پس از آن بازنشسته گردید.
سالهای فراغت او این امکان را پدید آورد تا طی 2 دهه مطالعات عمیق تاریخی اجتماعی خود را آغاز کند و به خلق آثار ارزشمند در این زمینه بپردازد.
آثار و تالیفات استاد
1) سیمای شهر اراک در 5 جلد: به عنوان اولین پژوهش در تاریخ و فرهنگ مردم، زبان، اصطلاحات عامیانه و گویشهای اراک شامل واژهها، اشعار محلی، مثلها و کنایات و بازیهای محلی، اکولوژی شهری، بومشناسی و دموگرافی اراک، انتشار یافته و مورد استفاده پژوهشگران و اهل تحقیق قرار گرفت.
2) نامداران اراک، اراک، 1372(این اثر در ابتدا از سوی حسن صدیق گردآوری شده بود که توسط استاد، تصحیح و ویرایش شد و به چاپ رسید).
3) نامنامه استان مرکزی در 11 جلد، این اثر به سفارش استانداری مرکزی تالیف شده است و شامل ریشهیابی نامهای شهرها، افراد، محلهها و روستاهای استان است که 2 جلد آن شامل اراک(و وفس)، 2 جلد درباره ساوه و برای دیگر شهرهای استان 1 جلد و یک جلد نیز نمایه است.
4) جاذبههاى گردشگرى استان مركزى، 1372، اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی
5) بررسی الفبا و خط در ایران و خوشنویسان اراک، چاپ اول، انتشارات کالج، 1370.
6) تذكره شعراى معاصر اراک
7) تاريخ ماد و سرزمين كنونى استان مرکزی
8) لهجههاى ايرانى از عهد باستان تا حال
9) نگرش بر عدد هفت در کشورها و ادیان مختلف
علاوه بر این آثار، زندهیاد استاد محتاط دهها مقاله در موضوعات گوناگون در نشریات مختلف استانی و کشوری چاپ کرده است.
سرانجام این پژوهشگر برجسته علومفرهنگی و اجتماعی استان مرکزی، در شهریور 1384 و در سن 74 سالگی بر اثر عارضه قلبی دارفانی را وداع گفت.
منابع:
1) ولاشجردی فرهانی، غلامعلی، نامهای ماندگار، سیری در زندگانی مشاهیر و نامداران استان مرکزی، اراک، ناشر پیام دیگر، چاپ دوم، بهار 1382.
2) خبرگزاری ایرنا