روز زبان مادری
امروز، 21 فوریه برابر با 2 اسفند، از طرف سازمان یونسکو روز جهانی زبان مادری نامیده شده است. طی امروز در سراسر جهان و همچنین شهرهایی از ایران جلسات، گردهماییها و برنامههایی در گرامیداشت این روز و زبان مادری برگزار میشود.
بدون شک «زبان مادری» اصیل ترین ملاک و معیار هویت یک ملت، قوم و قبیله است. همانا زبانها و فرهنگهای متفاوت، از زیباترین و اساسیترین دستاوردهای بشر در زندگی هزاران ساله بر روی این کرهی خاکی است. در واقع تفاوت در زبانها از نگرش متفاوت به هستی ناشی میشود و هر کدام از این گنجینههای هزاران ساله، نشاندهندهی قدرت و عظمت آفریدگار هستی است. خداوند متعال در قرآن، كتاب آسمانی ما مسلمانان، چندین مرتبه به اهمیت «گوناگونی» زبانها و «تعدد اقوام» اشاره نموده و عظمت آن را همسان با خلقت زمین و آسمان نامیده و همه اینها را نشانهای برای دانشمندان میداند. پس بر ما است که این بزرگترین دستاورد نیاکانمان را پاس داشته و به طرق مختلف در حفظ و نگهداری آن بکوشیم. خصوصا ما تاتزبانان به دلیل پراکندگی جمعیتی که ناشی از هجوم قبایل ترک و مغول به شهرها و روستاهایمان بوده، لازم است هر چه بیشتر به شناسایی و ثبت انواع گویشهای تاتی اقدام نموده و از طریق برگزاری جلسات و همایشها، هویت قومی خود را بازسازی نماییم تا بتوانیم مانند سایر اقوام ایرانی حضور پر رنگتری در جامعه داشته باشیم.
در انتها توجه شما را به مطلبی زیبا از دکتر حسن رضائی باغبیدی پیرامون گویشهای ایرانی، جلب مینمایم.
گویشهای ایرانی: پاسداران فرهنگ ایرانی
امروزه طنین دلنشین زبانها و گویشهای ایرانی را در جای جای ایران زمین میتوان شنید. قرنهاست که مادران پاکنهاد این مرز و بوم واژهها، حکایتها، ضربالمثلها و ترانههای اصیل ایرانی را در قالب گویشهایی چون آرانی، آشتیانی، آمُرهای، ابوزیدآبادی، ابیانهای، اردستانی، افتری، انارکی، الویری، بادرودی، بختیاری، بَشاگِردی، بلوچی، بهدینی، بیابانکی، بیدگلی، پاپونی، تاتی، تاری، تالشی، تفرشی، جوشقانی، خوانساری، خوری، دشتستانی، دوانی، زِفرهای، سِدِهی، سُرخهای، سمنانی، سنگسری، سویی، سیوَندی، فَروی، فَریزهندی، قُهرودی، کردی، کِشِهای، کَفرانی، کَهَکی، گَزی، گورانی، گیلکی، لارستانی، لاسگِردی، لری، لکی، مازندرانی، محلاتی، مِهرجانی، میمهای، نائینی، نطنزی، وانِشانی، وَرزنهای، وَفسی، ویدَری، یَرَندی یا در قالب لهجههای شیرینی چون اصفهانی، بیرجندی، تهرانی، قائنی، کرمانی، مشهدی، نیشابوری، همدانی و یزدی در گوش فرزندان دلبند خود زمزمه میکنند. هنوز نوای دلربای زبانها و گویشهای ایرانی را در خارج از مرزهای ایران، از ترکستان چین در شرق(سَریکُلی) تا اقصا نقاط آسیای صغیر در غرب(کردی) و از ماورای قفقاز در شمال(آسی) تا حاشیه جنوبی خلیج فارس(کُمزاری) میتوان شنید. زبانهای اُرموی، پَراچی، پَشتو، مونجانی، یِدغه، یَغنابی و گویشهای ایرانی پامیر چون اِشکاشمی، بَرتَنگی، رُشُروی، روشانی، زیباکی، سَریکُلی، سَنگلیچی، شُغنی، وَخی و یَزغُلامی، قرنها پاسداران فرهنگ کهن ایران در آسیای مرکزی، فلات پامیر و بخشهایی از شبهقاره هند بودهاند. اما دریغ و صد افسوس که هر از گاه تندباد حوادث شماری از این زبانها و گویشها را بر میچیند و به دیار خاموشی و فراموشی میبرد، چنان که پیش از این، در دیارمان، گرگانی و در فلات پامیر وَنجی را به خوابی ابدی فرو برده است. اکنون وظیفهی ما است که این گرانبهاترین میراث نیاکانمان را پاس بداریم، یا دستکم با ثبت و بررسی آنها نامشان را جاودانه سازیم. پاسداری از گویشهای ایرانی، پاسداری از فرهنگ درخشان ایرانی و پاسداری از چشمههای زلالی است که میتواند درخت تنومند و پربار زبان فارسی را سیراب سازند.
منبع: مجله گویششناسی؛ ضمیمه نامه فرهنگستان؛ شماره دوم؛ اردیبهشت 1383.
روز زبان مادری را به همهی تاتزبانهای جهان، خصوصا وفسیزبانها تبریک میگویم