منطقه وفس

قبل از وضع حمل، پیره‏زنی به دور اتاق می‏گردد و اشعاری در زادن کودک می‏خواند که زنان حاضر به طور هماهنگ آن را تکرار می‏کنند(متن کامل این اشعار در انتهای مطالب آورده شده است) و نیز پیازی را که سیخ آهنی از آن عبور کرده در کنار زائو قرار می‏دهند و دو ریسمان کوتاه از جنس موی بز (ریس مویین) به دو بازوی زائو می‏بندند. پس از آنکه ماما بچه را به دنیا آورد و شُست، نوزاد را با پارچه هایی که « پَرّوُ - parrū» می‏نامند و نیز پارچه‏ی سفیدی که به بقچه مشهور است قنداق می‏کنند. بندی که به دور قنداق پیچیده می‏شود « کُشت- košt» نام دارد.

بر پیشانی کودک خالی می‏زنند که این عمل به « خاووٰالینه - xāualinā» مشهور است.آنگاه در گوش راست بچه اذان می‏گویند و با انگشت شست به سقف دهان بچه فشار اندکی آورده و لثه های وی را از هم باز می‏کنند. این کار معمولا توسط ماما انجام می‏شود و آن را « ساک۱ گیرَتَّنْ - sāk girattan» می‏نامند. اگر کودک پسر باشد و بعد از زاده شدن چندین دختر به دنیا آید بسیار عزیز است و گویند« بعد از چَندْ کِلّی سر، خدا یَی لازَه عَزیزُ گِرَووئی سْ هادا» یعنی «بعد از چندین دختر، خدا یک پسر عزیز و گرامی[به ما] داد.» برای یک چنین پسر یکدانه‏ای از دعا نویس دعا می‏گیرند و بر شانه‏ی وی مهره‏ی چشم زخم« کُ زِه - kozē» می‏آویزند. وقتی کودک یکی دو ساله شد موهای سرش را کوتاه می‏کنند به طوری که تنها مقداری از موهای جلوی پیشانی باقی بماند و به آن « تِلْ- tel» می‏گویند. پس از آنکه این قسمت از موی سر(تل) کاملا رشد کرد و کودک به اصطلاح پا گرفت و به سن معینی از رشد رسید وی را به اماکن زیارتی و مقدس مانند «امامزاده حاج رضوان وفس» و یا «امامزاده داود تهران» برده و موی تِلْ را در آنجا کوتاه می‏کنند و هم وزن آن طلا یا نقره و یا معادل آن پول در صندوق این بُقاع متبرکه می‏اندازند یا گوسفندی قربانی می‏کنند. شایان ذکر است که به موهای تِلِ کودک نیز مهره‏هایی می‏آویزند.

همچنین برای اینکه کودک به اصطلاح در اجاق پدر و مادر بماند به آداب و آیین هایی معتقد بوده یا هستند۲. مثلا، در سنین رشد به گداییِ نذری می‏فرستند و نیز گاهی نذر می‏کنند که اگر کودک به سنین نوجوانی و یا جوانی رسید به چوپانیِ نذری برود و گوسفندان مردم مستمند را به رایگان به چَرا ببرد. در گذشته در وفس خانواده‏ای که پسر نداشت اجاق کور خوانده می‏شد و تکیه کلام اطرافیان صاحب پسر همیشه این بود که«خُدا لازَیْ نادیرِه - xodā lāzai nādirē» یعنی «خدا پسرت را نگهدارد» یا «لازَیْ گانی- lāzai gāni» یعنی «[به] جانِ پسرت[قَسَم]» و یا «لازَی خَیر با- lāzai xairbā» یعنی «پسرت[از سفر] به خیر و سلامتی بیاید» و جملاتی از این گونه که فراوان در گویش وفسی در اهمیت پسر وجود دارد. به هر حال نوزاد چه پسر باشد و چه دختر، زائو در باور مردم وفس نباید تنها بماند زیرا معتقدند «آل- āl» او را می‏کُشد و نیز زائو نباید روی آتش یا زمین، آب داغ بریزد و اگر ناچار به انجام این کارها بود حتما باید اول «بسم الله» بگوید تا از آسیب آل و پریان خود و فرزندش مصون باشد. در مدتی که زائو بستری است به دیدن و قدم مبارکی نوزاد می‏آیند و هر کس به فراخور توان مالی خود پول و یا قطعه‏ای طلا در زیر بند قنداق «کُشت- košt» کودک می گذارد که آن را «سَر کُشتی - sarkošti» می‏نامند.

اشعار زمان ولادت کودک

هنگام زایمان، پیره‏زنی به دور اتاق می‏گردد و زن‏ها این اشعار را می‏خوانند و پیره‏زن به چهار طرف اتاق خط می‏کشد:

- نَنَه پیرَه‏زِنْ چیْ اَرکَری؟ (مادر پیره چه می کنی؟)                            Nana pirazen či arkari?

- خَطْ اَرکِشُمْ (خط می کشم)                                                          Xat ar kešsom

- اَرکشی تِگِه را؟ (برای کی می کشی؟)                                          Arkeši tege ră?

- مَرْیَمِ بیابانی را (برای مریم بیابانی)                                              Maryame biăbăni ră

- طالع داران را (برای طالع دارها)                                                Tale dărăn ră

- لازَه زایْ نانْ را (برای پسر زایان)                                             Lăza zainăn ră

- کِلَّه زایْ نانْ را (برای دختر زایان)                                               Kellě zainăn ră

- مَرْیَمِ بیابانی را (برای مریم بیابانی)                                              Maryame biăbăni ră

و سپس همه‏ی زنها با هم می گویند:

- دَکِشْ، دَکِشْ (بکش، بکش)                                                         Dakeš’ dakeš

و پیره‏زن جواب می دهد:

- دَرُمْ کِشا، خُدا روزیْ دارِسْ کَرِه، خُدا قَدمْ دارسْ کَرِه    

(کشیدم، کشیدم، خدا روزی دارش کند، خدا قدم دارش کند)

Daromkešă’ xodă ruzidăres karĕ’ xodă qadamdăres karĕ