محله های وفس
مناطق مسکونی روستای وفس که حدوداً مساحتی برابر 1 تا 2 کیلومتر مربع دارد، از محله(به زبان وفسی« مَلَ») های مختلفی تشکیل شده است. تعداد این محله ها زیاد است ولی معمولاً، 12 محله به عنوان محله های اصلی وفس، معرفی می شوند.
وسعت، تعداد منازل مسکونی و جمعیت حاضر در هر کدام از محله ها متفاوت می باشد و هر کدام از محله ها، ویژگی ها و خصوصیات خاص خود را دارند. نقطه ی اشتراک تمام محله ها این است که در همه ی آنها، حداقل یک مسجد وجود دارد.
اسامی 12 محله ی اصلی وفس، به همان نام محلی، در زیر آمده است:
1) خِیْوَرْ 2) مانْدارانْ 3) مانْدِی مَزَنْ
4) مانْدِی ویلْجَ 5) باغْچِمیرانْ 6) دارانْ
7) رو 8) سِیْدانْ مَلَ 9) دونَ
10) مامَرَّ 11) دُلی اَمَّدْ 12) دَرْوازَه
استاد محمد مغدم که به منظور بررسی گویش وفسی، در سال 1318ش. به وفس رفته بودند در مورد محله های وفس می نویسند( در کتاب« گویش های وفس، تفرش و آشتیان »؛ صفحه ی 10):
« قصبه ی وفس پیرامون 4500 نفر جمعیت دارد و دارای چندین محله( به وفسی مَلَ) است بنام: خِیْوَرْ _ مانْدارانْ _ نَمَرَّ _ مانْدِی مَزَنْ _ مانْدِی ویلْجَ _ سِلاکوُ_ سِیْدانْ مَلَ _ دونَ _ دارانْ _ باغْچِمیرانْ ».
من نمی دانم محله ی « سِلاکوُ »، اشاره به کدام محله یا قسمت از وفس دارد ولی فکر می کنم که منظور از « نَمَرَّ » همان « مامَرَّ » باشد.
ترتیب و موقعیت حدودی محله ها نسبت به یکدیگر:
اگر از طریق تنها راه ارتباطی آسفالت شده ی وفس(در قسمت جنوبی) وارد روستا شویم، اولین محله، محله ی « دونَ » می باشد. در انتهای محله ی « دونَ»، گاراژ قرار دارد. گاراژ در حقیقت همان ترمینال مسافربری وفس است که حمل و نقل مسافران از آنجا صورت می گیرد. از محله ی « دونَ» به بعضی محله ها به طور مستقیم و به بقیه به صورت غیر مستقیم راه هایی وجود دارد. اگر محله ی « دونَ» را تا انتها برویم و از سمت شرق (جغرافیایی) یا سمت راست گاراژ (و به طور مستقیم) به جلو برویم( البته در اینجا سراشیبی تندی وجود دارد و باید از آن پایین رفت) ابتدا به محلی به نام « سَرْ قَلْعَه » و سپس به محل دیگری به نام « دروازه ویلْجَ » خواهیم رسید؛ با ادامه ی مسیر به سمت جلو( در حقیقت به سمت پایین، چون در حال حرکت به طرف دره می باشیم) به محله ی « باغْچِمیرانْ » می رسیم.
در واقع مسیر کلی حرکت به این صورت است که ما از محله ی « دونَ»، که مرتفع ترین محله ی وفس می باشد به سمت دره و ارتفاعات پایین تر حرکت کردیم و به محله ی « باغْچِمیرانْ » رسیدیم؛ در ادامه نیز ابتدا به طرف محله های با ارتفاع پایین تر می رویم و سپس به تدریج با حرکت به سمت محله های مرتفع تر، دوباره به گاراژ می رسیم.
با گذر از محله ی « باغْچِمیرانْ »، به یک دو راهی می رسیم که یک راه آن به خارج از روستا و راه دیگر به محله ی بعدی که نام آن « رو » است، می رود. فاصله ی مقداری جلوتر از این دو راهی تا محله ی « رو» را « خانَشّاهْ » می گویند. با عبور از « خانَشّاهْ »، به « رو» می رسیم و سپس به محله ی « دارانْ » می رویم. از محله ی « دارانْ » به طور مستقیم به دو محله ی « مانْدِی مَزَنْ » و « مامَرَّ »، راه هایی وجود دارد. به محله ی « مامَرَّ » که ارتفاع کمتری دارد می رویم. با گذر از محله ی « مامَرَّ » ابتدا به محله ی « مانْدارانْ » و سپس به محله ی « خِیْوَرْ » می رسیم. از محله ی « خِیْوَرْ »، علاوه بر محله ی « مانْدارانْ » به سه محله ی « سِیْدانْ مَلَ » ، « مانْدِی ویلْجَ » و « دونَ »، به طور مستقیم راه وجود دارد. از محله ی « خِیْوَرْ » به محله ی « سِیْدانْ مَلَ » و از آنجا به محله ی « مانْدِی ویلْجَ » می رویم. با گذر از محله ی « مانْدِی ویلْجَ » به محله ی « مانْدِی مَزَنْ » که در ارتفاع بالاتری قرار دارد، خواهیم رسید. از این محله، به دو محله ی « دَرْوازَه » و « دُلی اَمَّدْ »، به طور مستقیم، مسیر هایی وجود دارد. ابتدا به محله ی « دَرْوازَه » و سپس به محله ی « دُلی اَمَّدْ » می رویم. در انتهای محله ی « دُلی اَمَّدْ »، دوباره به گاراژ می رسیم.
در حقیقت ما از سمت راست گاراژ به طرف دره و محله ی « باغْچِمیرانْ » حرکت کردیم و در سمت چپ و از محله ی « دُلی اَمَّدْ » ( و با حرکت از دره به سمت محله های بالاتر) دوباره به گاراژ رسیدیم.
همانطور که قبلاً گفتم؛ هر کدام از محله ها، ویژگی ها و خصوصیات خاص خود را دارند که امیدوارم در تحقیقات میدانی، این ویژگی ها و خصوصیات مکتوب و گردآوری شود که در مجموع بیان کننده ی ویژگی های کلی وفس بزرگ می باشد.
ضمناً نقشه مناطق مسکونی وفس نیز در باکس « دانلود کنید » قرار دارد که می توانید آن را دانلود کنید. تنها مشکل این نقشه ی رسمی، نامگذاری نشدن بعضی از محله ها و مکان ها بر روی آن می باشد.
مطالب این پست با کمک آقای حسین نظری، تهیه شده است. از پایان نامه دانشجویی آقای حسین علی حاجیلو نیز استفاده گردید.
در زیر تصاویری از بعضی محله ها (آنهایی که تصاویرسشان موجود بود) قرار دارد:
محله ی باغچمیران محله ی داران محله ی دروازه ویلج
محله ی دولی امَّد محله ی خیبر محله ی مامرََّ
محله ی مانداران محله ی دونه محله ی رو
جواب به نظرات:
اولا" از آقای حیدری تشکر می کنم که مثل همیشه ما رو راهنمایی کردند، ایشان در مورد محله ی سلاکو گفتند که: « سلا کو منظور همون سیو رز هست فاصله خیبر و دونه ».
احمد عزیز هم از دو محل به اسم « خاناشا»(فکر کنم منظور همون خانَشّاه می باشد) و « کوچه فرانلوها» نام برده که واقعا" من هم بلد نیستم؛ و مطمئنم که محل ها و مکان ها ی بسیار زیاد دیگری چه در مناطق مسکونی و چه در باغات و مزارع و سایر جاها هستند که حتی اسمشون هم به گوشمون نخورده؛ همانطور که گفتم امیدوارم تحقیقی کامل درباره ی نام مکان ها در وفس انجام بشود( استاد عزیزالله سمیعی، قبلا" به من گفتند که در کتاب « فرهنگنامه واژگان وفسی »، بسیاری از این دست لغات رو بررسی کردند که با توجه به نکته سنجی استاد، مطمئنم که خیلی منبع خوبی هستش که متاسفانه هنوز چاپ نشده)
به خانم سمیعی هم عرض کنم که باور کنید هیچ عکس مناسبی از محله های قشنگ « ماندی ویلجَ » و« ماندی مَزَنْ » در اختیار ندارم و با کمال میل حاضرم هر عکسی که شما یا سایر همشهریان بفرستند در وبلاگ قرار دهم(اَز ماندی ویلجَ و ماندی مَزَنْ نَشْتَر از اینْ تینانْ عَکْسُمْ نَدَرْد که هانییُم.)