نحوه برگزاری مراسم های عزاداری امام حسین(ع) در وفس
یک روز که به ماه محرم باقی مانده(29 ذی الحجه)، مردم هر محله، مسجد آن محله را گردگیری و نظافت کرده و بساط عزاداری را برپا می کنند؛ دور تا دور مسجد را سیاه پوش و مزّین به اشعاری از محتشم کاشانی می کنند:
فریاد از غریبی و بی یاری حسین(ع)
و از ناله های دم به دم و زاری حسین(ع)
غسلش که داد، کفنش کی برید و دوخت؟
بر حالت غریبش آیا دلِ که سوخت؟
ای تشنه لب تو طاقت خنجر نداشتی
گویا غریب بودی و مادر نداشتی
به همین ترتیب تمام حاشیه ها را از اشعار محتشم کاشانی می نویسند و در بیرق ها عباراتی چنین نوشته شده است:
« السلام علیک یا ابا عبدالله الحسین »؛
از مقام شاه مظلومان کسی آگاه نیست
هیچ کس آگه ز اسم اعظم الله نیست
گر خدا خواهی ببینی رو زمین کربلا
کز زمین کربلا تا عرش چندان راه نیست
روز اول محرم در مسجد ها جمع می شوند و چند بار بلند می گویند :« یا حسین(ع) »؛ عَلَم مسجد را آورده و پارچه هایی بر آن می پوشانند؛ کسانیکه نذر دارند برای عَلَم پارچه می آورند و کسانی دیگر خرما، نُقل و بیسکویت پخش می کنند؛ یک نفر مداحی و نوحه خوانی کرده و بقیه سینه می زنند و می گویند: « ماه محرم شد دلها پُر از غم شد».
شب ها مردم در مساجد جمع می شوند؛ هر مسجد از دو قسمت زنانه و مردانه تشکیل شده است؛ در قسمت مردانه، ریش سفیدان و پیرمردان در یک طرف مسجد نشسته و آرام آرام سینه زنی و گریه می کنند و در طرف دیگر جوانان ایستاده مشغول سینه زنی و نوحه خوانی می شوند، پس از اینکه یک نوحه خوانده می شود و نوحه خوان می خواهد تعویض شود، یک نفر با صدای بلند و به صورت آواز می گوید:
فریاد از غریبی و بی یاری حسین وز ناله های دم به دم و زاری حسین
همه با هم می گویند: « یا امام یا حسین(ع)»
روزی که بر سر نیزه شد سر آن بزرگوار خورشید سر برهنه درآمد ز کوهسار
همه با هم مجددا" می گویند: « یا امام یا حسین(ع)»؛
و نوحه خوان بعدی شروع به نوحه خوانی می کند که تا ساعت هشت شب به همین منوال می گذرد؛ هر شب قبل و بعد از سینه زنی، روضه خوانان به روضه خوانی می پردازند و مردم هم گریه می کنند، همینطور سخنران هایی از مسائل دینی و مصیبت امام حسین(ع) برای مردم سخنرانی می کنند.
روزها نیز در میدان « محلّه میانداران » و گاهی نیز در« محلّه خیبر »، « مراسم تعزیه خوانی » انجام می شود که مردم نیز در مکان های مخصوصی که آب و جارو و فرش شده اند، می نشینند و مشغول تماشای مراسم تعزیه می شوند؛ از روز اول محرم، مراحل سفر امام از مدینه به کربلا را در تعزیه خوانی به مردم نمایش می دهند.
تا روز هشتم محرم، روزها تعزیه نمایش داده می شود و شبها نیز در مساجد عزاداری انجام می گیرد.
شب نهم و دهم محرم، دسته های عزاداری هر مسجد به مساجد محله های دیگر می روند و این کار در همه ی 16 مسجد روستا، انجام می شود؛ مسجدی که فردی از آن فوت شده باشد، در اولویت قرار دارد و در ابتدا همه ی مساجد، به آن مسجد دسته می برند و در غیر این صورت « مسجد حضرت زهرا(س)» در « محله میانده » و« مسجد امام علی(ع)» در« سینه ی محله باغچه میران » و « مسجد امام حسین(ع)» در « محله مامَررّی» و « مسجد حضرت عباس (ع)» در « محله باغچه میران » در اولویت هستند.
در هنگام حرکت دسته، پیرمردان در جلوی دسته و پشت سر آنها جوانانِ سینه زن و زنجیرزن و سپس کودکان قرار می گیرند، همچنین تعدادی از زنان نیز در انتهای دسته حرکت می کنند؛ دسته ها دارای چندین چراغ زنبوری، فانوس، طبل، سنج و شیپور هستند، و در هنگام حرکت دسته، صدای طبل و شیپور تمام فضای کوچه ها را پر می کند؛ اگر دسته در حال حرکت به طرف مسجدی باشد، قبلاً خادم مسجد خود را می فرستند تا به مردم آن مسجد خبر داده شود که آنان آماده باشند و به جای دیگری دسته نبرند. آنها نیز آماده عزاداری می شوند و قدری مانده به مسجد مقصد، عزاداران آن مسجد به استقبال دسته می آیند و در بیرون مسجد تجمع می کنند و مسجد را برای دسته عزادار، خالی می کنند و تنها عده ای پیرمرد در مسجد باقی می مانند.
که در این زمان صدای دسته های این دو مسجد به هم می آمیزد؛ اشعاری نیز در این هنگام توسط عزاداران مسجد مقصد، خوانده می شود:
اهل عزای شاه دین خوش آمدید خوش آمدید
و دسته ی دیگر نیز در جلوی مسجد می گوید:
بادا سلام از ما بر روی پیغمبر
بادا سلام از ما بر ساقی کوثر
بادا سلام از ما بر اکبر و اصغر
بادا سلام از ما بر حاضرین یکسر
دسته ی مهمان را، با احترام در مسجد جای می دهند و پیرمردان آن در بالای مسجد قرار می گیرند؛ جوانان سینه زن نیز در گوشه ای از مسجد به سینه زنی می پردازند. پس از قدری سینه زنی، عزاداران دسته میهمان می نشینند و چندین نفر از مردم آن مسجد از اینها(عزاداران مسجد میهمان) پذیرایی می کنند؛ برای اینها چایی آورده و خرما، شکلات، نان و حلوا پخش می کنند. در این فاصله، عزاداران آن مسجد مشغول سینه زنی می شوند و پس از مدتی دسته عزادار میهمان، چند مرتبه « یا حسین(ع)» گفته، بلند شده و از مسجد خارج می شوند؛ عزاداران آن مسجد هم آنان را تا مقداری از راه مشایعت و همراهی کرده و می گویند:
به سلامت بروید اهل عزا ز عزای پسر شیر خدا
و دسته ی میهمان نیز در پاسخ می گویند:
ما دعا گفتیم و رفتیم زین عزا اجر بانی با شهید کربلا
مردم جلوی دسته اسفند دود کرده و گوسفند قربانی می کردند.
غروب روز هشتم ماه محرم مردم روستا به « مسجد حضرت عباس(ع)» در « محله باغچه میران» می روند و نذرهای خود را تقدیم مسجد می کنند.
در روز تاسوعا و عاشورا، دسته های مساجد مختلف، شبانه روز در کوچه های روستا حرکت کرده و به مساجد یکدیگر دسته می برند و در این روزها مساجد میزبان، به دسته های عزادار میهمان، نهار و شام می دهند.
بعد از ظهر روز تاسوعا، دسته های عزادار و مردم بر سر مزار شهدا و اموات خود رفته و فاتحه می خوانند و خرما و نقل پخش می کنند.
شب عاشورا، مساجد بسیار شلوغ می شود و همه مردم روستا و حتی بیماران نیز در این شب، در مساجد جمع می شوند. در این شب برای مساجد روستا، خادم و روضه خوانان پول جمع می کنند و هر کس به اندازه توانایی و تمکن مالی خود کمک می کند. عزاداری در این شب، حال و هوای خاصی دارد و بعضی از دسته ها تا صبح به عزاداری مشغول می باشند و معتقدند در این شب سعادت نامه ی عشاق امضاء می شود.
در روز عاشورا، دسته های تمام مساجد روستا در محله های « میانداران » و « خیبر » جمع می شوند؛ اکثر دسته ها پشت سر هم به سمت « محله میانداران » حرکت می کنند، اول« دسته مسجد امام حسین(ع) » و بقیه به ترتیب پشت سر هم حرکت می کنند. دسته ها با طبل و ساز و شیپور و به همراه زنجیر زنی و سینه زنی عزاداران، حرکت کرده و عزادارانِ « مسجد محله میاندارن » نیز جلوی دسته ها، گوسفند قربانی می کنند. دسته های عزادران پس از ورود به « میدان محله میانداران »، در آنجا بر روی جاهای مخصوصی که از قبل آماده شده، می نشینند، زنان نیز از پشت بام خانه ها و پنجره های اتاق ها به تماشای عزادران مشغول می شوند. سپس تعزیه خوانان سواره و پیاده وارد میدان می شوند و پس از دعوت عزاداران به سکوت، مراسم تعزیه خوانی آغاز می شود.
پس از اتمام مراسم تعزیه خوانی( در بعد از ظهر عاشورا)، دسته ها با نوحه خوانی و عزاداری به مساجد خود بر می گردند، نوحه را به این شکل می خوانند:
امروز امام را ای داد و تشنه کشتند سلطان کربلا را ای داد و تشنه کشتند
اکبر جوان او را کردند پاره پاره مهمان کربلا را ای داد و تشنه کشتند
شب روز عاشورا، که به آن « شب شام غریبان » می گویند، یکی از غمناک ترین شب های مام محرم می باشد. در این شب، در مساجد مختلف، چراغ های مسجد را خاموش کرده، سینه زنی و نوحه خوانی می کنند؛ در بعضی محله ها، دسته ها با شمع های روشن و بدون سنج و طبل و شیپور حرکت کرده و سینه زنی و نوحه خوانی می کنند، بعضی از این دسته ها دو گروه می شوند و به صورت حلقه حلقه، نشسته و چنین نوحه هایی می خوانند:
یک گروه می گویند: حسین چه شد؟
گروه دیگر در حالیکه بر سر می زند، فریاد می زند: کشته شد
و به همین ترتیب تکرار می شود.
در مساجد نیز عزاداران چنین نوحه خوانی می کنند:
امشب به صحرا بی کفن جسم شهیدان است، شام غریبان است
امشب نوای کودکان بر بام کیوان است، شام غریبان است
امشب یتیمان حسین در گوشه ی صحرا بی منزل و ماوا
تاراج رفت اموال شان نزد لعینان است، شام غریبان است
عزاداری به صورت رسمی تا شب شام غریبان است و بعد از آن بیشتر در مساجد روضه خوانی انجام می گیرد.
مردم معمولاً در دهه محرم به خادمان مساجد، نان و حلوا، نان و پنیر و نان خاگینه و کماج می دهند تا در بین سایر افراد تقسیم کنند.
« مسجد حضرت عباس(ع) » یکی از باشکوه ترین مساجد وفس می باشد که به تازگی نوسازی شده است؛ مردم این روستا اعتقاد عجیبی به حضرت عباس (ع) دارند و در مشکلات و مصائب به آن حضرت متوسل می شوند لذا « دسته مسجد ابوالفضل (ع) » نیز بسیار مورد توجه مردم روستا می باشد و نوحه ی عزادران این مسجد، بیشتر در مورد حضرت ابوالفضل(ع) می باشد:
کشته ی بی کفن یا ابالفضل غرق در خون بدن یا ابالفضل
یاور کودکان یا ابالفضل مونس بی کسان یا ابالفضل
منبع: « منو گرافی روستای وفس»(پایان نامه دانشجویی)؛ حسین علی حاجیلو؛ بهار 1379
در زیر عکسی از نمایش تعزیه در وفس، که از وبلاگ « حاج رضوان» گرفته شده است، قرار دارد:
