ضرب المثل
آدويي ارگُ نانس بُرْدِ عاقلس دردو aduvi argo nanes borde aqule dardu
انسان بايد نان بخورد و انديشه كند. (در لزوم انديشه و تعمق در امور به كار مي رود.)
آدوي : آدم، انسان اَرگُ : بايد( فعل معين) نانس بُرد: نان خورده( صفت مفعولي ) عاقلس : عقل و خرد
دَرْدَو: داشته باشد، ماضي التزامي كه فقط سوم شخص مفرد كاربرد دارد. عاقلم دردو، عاقلي دردو، عاقلس دردو
س: براي اسم ايفاي نقش مي كند برخلاف فارسي كه ضمير سوم شخص در فعل مستتر است.
آقات اركري كه خر و سِرْد اَچُ aquate arkari ke xaro serda acho
عجيب بودن حرف تو همانند عجيب بودن بالا رفتن الاغ از نردبان است. ( كنايه از سخن گزافه و بي منطق است. )
آقات اَركري : سخني مي گويي خر : اُلاغ سِرْد : نردبان براي صعود به پشت بام اَچ : مي رود
آقات اَز دانُ براَتا aqute azdano barata
سخن از دهان خارج مي شود. ( در برخود با كسي كه به قول وعهد خود پايبند نبوده به كار مي رود.)
آقات : حرف، سخن از: حرف اضافه ودان متمم است دان: دهان براَتا: بيرون مي آيد(فعل مضارع مركب)
آن سَر زُوواني حَسَو نِ تِلَس دَ هيش نِه
an sar zuvany hasu ne talas da hish ne
آنچه بر زبان مي آورد حساب نيست(چون) در دلش چيزي نيست. (كنايه از آن است كه اگر فلاني حرف ناروايي زده غرض سويي نداشته و قلب و دل او بي كينه و صاف است.)
سرزوواني : سرزباني حَسَو نِ : حساب نيست(« نِ » فعل ربطي در هيأت منفي ) تِلَس دَ : در دلش، در درونش هيش نه: هيچ نيست.
آن كِه دَ كه ديزِ نَوْوَ زارو سر گيزِ an ke dake dize nava zaru sar gize
در خانه اي كه ديگ غذا نباشد بچه ها مشوش و سرگردانند. (كنايه از مايحتاج اوليه حيات و نيز وابستگي كودكان به نياز هاي اوليه زندگي است.)
آن كه : آن خانه دَ : در(حرف اضافه بعد از اسم) سر گيزِ : گيج است، نمي داند چه مي كند. ديزِ نووَ : ديگ غذا نباشد، غذاي گرم نباشد. زارو : بچه، كلفت، كودك
آن كِه صوبوزين خور دَ گرمانوْ وَ نُشاوانين خور دَ گرماربو؟
an ke subuzojin xorda garma nava noshavanin xorda garmarbu?
كسي كه زير آفتاب صبح گرم نشود در آفتاب غروب گرم نخواهد شد.( كنايه از آن است كه اگر كسي از ابتدا دچار بد اقبالي شود نبايد انتظار داشت در پايان كار به اصطلاح شانس بياورد.)
آن كه : آن كس كه صوبوزين خور دَ : در آفتاب صبحگاهي دَ : « در»، «با» گرمانَوْوَ : گرم نمي شود، گرم نشود. نشاوانين خور دَ : در آفتاب غروب گرماربو: كي گرم مي شود. به طريق پرسش تأكيدي است.
آوه كه يي چالِ دَ اَرْمينِ بُو اَرگيرِ ava ke yai chale da armine buva argire
آب كه در يك چاله بماند مي گندد. ( كنايه از لزوم حركت و تلاش در زندگي. )
آوه : آب يي چال : در يك چاله، گودال دَ : در ارمينِ : مي ماند بُو ارگير : بو مي گيرد، كثيف مي شود.
آير هر چي تند بو اشتنيس رُت أچوزِنِ air har chi tond bu ashtanis rot achozene
آتش هر قدر بيشتر باشد جاي خودش را بيشتر مي سوزاند.( كنايه از آن است كه آثار بدي به عامل آن نيز بر مي گردد.)
آير : آتش هر چي تند بو : هر چند شديد باشد اشتنيس رُت : جاي خودش أچوزِن : مي سوزاند.
منبع : فصلنامه راه دانش(شماره 5 )؛ گويش وفسي، مثل ها و متل ها؛ غلام رضا ملايي.