جناب آقای محمدی، در نظرخواهی پست «جمله‏های وفسی» درخواست کرده بودند تا دو فعل «رفتن» و «دیدن» به زبان وفسی صرف شود. فعل «رفتن» در پست 77 صرف شده است و لذا در این پست به صرف فعل «دیدن» می‏پردازیم.

پی نوشت 1: جناب آقای پرویز محمدی، در وبلاگ خود با نام «تاریخ هنر و باستانشناسی قروه درجزین» از درجزین قدیم و جدید می نویسد. احتمالا اطلاع دارید که در زمان قدیم، «درجزین» یا «درگزین» به منطقه وسیعی که اکنون مابین مرز دو استان همدان و مرکزی است، اطلاق می شده است. وسعت درجزین تا حدی بوده که در زمان هایی، منطقه وفس نیز جزو درجزین قرار می‏گرفته است. آقای محمدی در پست «نگاهی دیگر به تاریخ شهرستان رزن» ذکر کرده‏اند:«آن گونه که در برخی از کتب نگاشته شده در چند قرن اخیر بر می آید، درجزین یا درگزین، زمانی شامل بخشهای جنوبی از دشتهای دامنه رشته کوههای خرقان[بوده است] و نیز وسعت درجزین یا درگزین قدیم که به ولایت و یا اقلیم اعلم مشهور بوده، تا بخشهایی از منطقه استان مرکزی یعنی وفس و بزچلو نیز گسترش داشته است و نیز شامل بخشی از روستاها و توابع دیگری از ساوه بوده است.» لذا تاریخ درجزین و وفس به یکدیگر گره خورده است و برای پی بردن به فرهنگ و تاریخ هر کدام از این مناطق باید به دیگری نیز رجوع کرد.

برای آقای محمدی در ادامه راهشان، آرزوی موفقیت می کنم.

پی نوشت 2: این پست  وبلاگ آقای علیخانی (نویسنده داستان‏های تاتی) با عنوان «زبانی فراتر از میلك من؛ گویش تاتی» را نیز بخوانید؛ جالب است.

تا کنون در سه پست «صرف فعل‏های وفسی»، «القاب‏های خانوادگی و فاميلی در زبان وفسی»، «اسامی جانوران در زبان وفسی» و با ارائه جداولی به بررسی تعدادی از افعال و اسامی وفسی و معادل آنها در زبان فارسی پرداختیم، در این پست به سراغ جمله‏های وفسی خواهیم رفت.

همانگونه که می بینید در جدول زیر نمونه‏هایی از جملات وفسی و معنی(و معادل) آنها در زبان فارسی بیان شده است. به مرور سعی خواهم کرد تعداد بیشتری از جملات وفسی و همچنین عبارات و اصطلاحات وفسی و معادل آنها در زبان فارسی را بیان کنم. از دوستان وفسی نیز درخواست می کنم اصطلاحاتی از زبان وفسی را که می‏شناسند در نظرخواهی این پست وارد نمایند تا در نوشته‏های آتی مورد استفاده قرار گیرد.

Vafsi is spoken by more than 10.000 people. The speakers live in the village of Vafs and its surroundings in the Markazi province of the Islamic Republic of Iran

Vafsi forms a transition between the Central Plateau dialects and the Talysh subgroup of the northwestern branch of the Iranian languages. The Iranian languages form a top-level constituent of the Indo-European language family. The dialects of the Tafresh region share many features with the Central Plateau dialects, however their lexical inventory has many items in common with the Talysh subgroup

Vafsi is an oral language and has no official status in the Islamic Republic of Iran

Vafsi is heavily influenced by Persian

Vafsi has six short vowel phonemes, five long vowel phonemes and two nasal vowel phonemes. The consonant inventory is basically the same as in Persian

Nouns are inflected for gender (masculine, feminine), number (singular, plural) and case (direct, oblique)

The oblique case marks the possessor (preceding the head noun), the definite direct object, nouns governed by a preposition, and the subject of transitive verbs in the past tense

Personal pronouns are inflected for number (singular, plural) and case (direct, oblique)

A set of enclitic pronouns is used to indicate the agent of transitive verbs in the past tenses

There are two demonstrative pronouns: one for near deixis, one for remote deixis

The use of the Persian ezafe construction is spreading, however there is also a native possessive construction, consisting of the possessor (unmarked or marked by the oblique case) preceding the head noun

The verbal inflection is based on two stems: present and past stem. Person and number are indicated personal suffixes attached to the stem. In the transitive past tense the verb consists of the bare past stem and personal concord with the subject is provided by enclitic pronouns following the stem or a constituent preceding the verb. Two modal prefixes are used to convey modal and aspectual information. The past participle is employed in the formation of compound tenses

Vafsi is a split ergative language: Split ergativity means that a language has in one domain accusative morphosyntax and in another domain ergative morphosyntax. In Vafsi the present tense is structured the accusative way and the past tense is structured the ergative way. Accusative morphosyntax means that in a language subjects of intransitive and transitive verbs are treated the same way and direct objects are treated another way. Ergative morphosyntax means that in a language subjects of intransitive verbs and direct objects are treated one way and subjects of transitive verbs are treated another way

In the Vafsi past tense subjects of intransitive verbs and direct objects are marked by the direct case whereas subjects of transitive verbs are marked by the oblique case. This feature characterizes the Vafsi past tense as ergative

The unmarked order of constituents is SOV like in most other Iranian languages

Articles

Donald Stilo: Coordination in Three Western Iranian Languages: Vafsi, Persian and Gilaki

Books

Donald Stilo: Vafsi Folk Tales

Source

پروفسور دونالد استیلو در روز جمعه، 15 مارس سال 2002، پیرامون گونه شناختی زبان وفسی، سخنرانی در یکی از ساختمان های موسسه ماکس پلانک آلمان انجام دادند. خبرنامه الکترونیکی موسسه ماکس پلانک، قبل از برگزاری این جلسه، خبر تشکیل آن و محورهای سخنرانی را از زبان دکتر استیلو به چاپ رساند، که در زیر می خوانیم:

Pearls at peril

Linguistic lectures on endangered languages

آخرین مقاله ای که پروفسور دونالد استیلو در رابطه با گویش وفسی تالیف کرده اند، مقاله ای تحت عنوان

« هماهنگی در سه زبان غربی ایران: وفسی، فارسی و گیلکی» می باشد.

این مقاله در کتاب بسیار جامع و کامل « ساختار های هماهنگ زبانی» به چاپ رسیده است. کتاب ساختارهای هماهنگ زبانی، تحت نظر موسسه ماکس پلانک آلمان و توسط « مارتین هاسپلماس» تهیه و ویرایش شده است. این کتاب در ۵۷۸ صفحه در سال ۲۰۰۴ میلادی و در شهر لایپزیک آلمان انتشار یافت. توضیحی کوتاه پیرامون این کتاب:

Coordinating Constructions

This is the first book on coordinating constructions that adopts a broad cross-linguistic perspective. Coordination has been studied intensively in English and other major European languages, but we are only beginning to understand the range of variation that is found world-wide. This volume consists of a number of general studies, as well as fourteen case studies of coordinating constructions in languages or groups of languages: Africa (Iraqw, Fongbe, Hausa), the Caucasus (Daghestanian, Tsakhur, Chechen), the Middle East (Persian and other Western Iranian languages), Southeast Asia (Lai, Karen, Indonesian), the Pacific (Lavukaleve, Oceanic, Nêlêmwa), and the Americas (Upper Kuskokwim Athabaskan).

ترجمه

این کتاب، اولین کتاب پیرامون موضوع ساختار های هماهنگ زبانی است که از طریق مطالعات گسترده و عمیق زبانشناسی تهیه شده است. اکثر مطالعاتی که تا کنون در زمینه ساختارهای زبانی صورت گرفته است پیرامون زبان انگلیسی و سایر زبان های عمده اروپایی می باشد، اما ما حرکتی را برای درک و فهم محدوده ی وسیع تغییرات در زبان های جهانی، آغاز کرده ایم.

این مجموعه شامل تعدادی از مطالعات اساسی[صورت گرفته در زبان ها] و همچنین مطالعات موارد چهارده گانه ساختارهای هماهنگ است که زبانها یا گروه های زبانی: آفریقا()، قفقاز()، خاورمیانه()، آسیای جنوب شرقی()، اقیانوسيه() و آمریکا() را در بر می گیرد.

توضیح در مورد مقاله

مقاله ی پروفسور دونالد استیلو در بخش مربوط به خاورمیانه کتاب ساختارهای هماهنگ زبانی ذکر گردیده است و در واقع تنها مقاله ای می باشد که از منطقه خاورمیانه در این کتاب آمده است.

این مقاله که حدودا ۶۰ صفحه است به هفت بخش کوچکتر تقسیم می شود. عناوین اصلی و فرعی هفت بخش این مقاله در زیر آمده است:

1. Introduction

1.1 Vafsi, Persian and Gilaki

1.2 The sets of coordinate conjunctions

1.3 Historical origins and derivations

1.4 Stress and intonation

1.5 Background grammatical information: Vafsi

2. Conjunctive coordination

2.1 Main points

2.2 Noun phrase conjunctive coordinators

2.3 Verb phrases and clauses

2.4 Subordinator ke as coordinator

3. Adversative coordinative conjunctions

3.1 Main points

3.2 The adversative coordinators

3.3 Initial occurrence in intonational unit

3.4 Adversative conjunctions deleted

3.5 blke: Contrastive after negative

4. Disjunctive coordinators

4.1 Phrase level

4.2 VP and clause level

4.3 The coordinator yá-ìnke

5. Bisyndetic coordinative conjunctions

5.1 Main points

5.2 The bisyndetic coordinators

6. hæm ‘also’ and other uses

6.1 The uses of hæm

6.2 Further discussion of hæm

7. Conclusion

ترجمه

1.       مقدمه

1.1.   وفسی، فارسی و گیلکی

1.2.    مجموعه ی حروف ربط هم پایه (هماهنگ)

1.3.   منشاء و اقتباس های تاریخی

1.4.   تکیه (فشار یا تاکید) و آهنگ(جمله)

1.5.   پس زمینه ی اطلاعات گرامری پیرامون وفسی

2.       هماهنگی تقارنی

2.1.   نکات اصلی

2.2.   هماهنگ کننده های تقارنی عبارت اسمی

2.3.   عبارات و بند های فعلی

2.4.   وابسته ی « که» به عنوان هماهنگ کننده

3.       حروف ربط نقض به عنوان هماهنگ کننده

3.1.   نکات اصلی

3.2.   هماهنگ کننده های نقض

3.3.   رویداد اولیه در آهنگ جمله

3.4.    حذف حروف ربط نقض

3.5.   « بلکه»: همسنجی(مقایسه) بعد از جمله منفی

4.       هماهنگ کننده های انفصالی(جداکننده)

4.1.   در سطح جمله

4.2.    در سطح عبارات و بند های فعلی

4.3.   هماهنگ کننده ی « یا اینکه»

5.       حروف هماهنگ کننده اتصالی

5.1.   نکات اصلی

5.2.   هماهنگ کننده های اتصالی

6.       « هم» ، به معنی، همچنین و سایر کاربرد ها

6.1.   کاربرد های « هم»

6.2.   بحث های بیشتر پیرامون « هم»

7.       نتیجه

منبع

مطالب پیشین:

پروفسور دونالد استیلو و گویش وفسی

داستان های قومی وفسی (Vafsi Folk Tales)

سایت www.ethnologue.com ، سایتی جامع و کامل در مطالعه نژاد ها و اقوام جهان می باشد. اصلی ترین قسمت این سایت، معرفی زبان های دنیا است که به طور دقیق، ۶۹۱۲ زبان زنده ی دنیا را در بر می گیرد. زبان وفسی نیز یکی از زبان هایی است که این سایت به معرفی آن پرداخته و اطلاعات زیر را در رابطه با آن ارائه می کند.

Linguistic Lineage for Vafsi

Indo-European (449)

Indo-Iranian (308)

Iranian (87)

Western (72)

Northwestern (54)

Central Iran (12)

Vafsi [vaf] (Iran)

Documentation for ISO 639 identifier: vaf

Identifier:  vaf

Name:        Vafsi

Status:       Active

Code set:   639-3

Scope:        Individual

Type:         Living

Vafsi

ISO/DIS 639-3: vaf

Population 18,000 (2003).

Region Markazi Province, Arak District, Vafs, near Tafresh.

Dialects Various dialects. Transitional between central Iranian dialects and Talysh; very close to Ashtiani.

Classification Indo-European, Indo-Iranian, Iranian, Western, Northwestern, Central Iran

Language use Speakers also use Western Farsi.

Comments Muslim.

ترجمه

اصل و نسب زبان شناختی گویش وفسی

هند و اروپایی

                هند و ایرانی

                            ایرانی

                                 شمال غربی

                                           ایران مرکزی

                                                         وفسی

منبع

مستند سازی زبان وفسی

شناسه:  vaf

نام: وفسی

حالت: فعال

سیستم کد گذاری: ۳- ۶۳۹

محدوده(فعالیت): مستقل و یگانه

نوع: زنده

منبع

وفسی

شناسه در سیستم کد گذاری ISO/DIS 639-3 : vaf

جمعیت: ۱۸۰۰۰(سال ۲۰۰۳)

ناحیه: استان مرکزی، منطقه اراک، وفس، نزدیک تفرش.

لهجه: گویش های گوناگون؛ انتقالی مابین گویش های ایران مرکزی و تالشی.

طبقه بندی: هند و اروپایی، هند و ایرانی، ایرانی، غربی، شمال غربی، ایران مرکزی.

کاربرد سایر زبان ها: وفسی زبانان همچنین با زبان فارسی هم صحبت می کنند.

توضیحات: مسلمان می باشند.

منبع

توجه:

۱) سیستم ISO 639-3 ، یک استاندارد بین المللی است که برای کد گذاری و شناسایی زبان های دنیا به کار می رود.

۲) در این سایت در معرفی چهار گویش الویری، ویدری، آشتیانی و رودباری گفته شده است که این چهار گویش با زبان وفسی مرتبط می باشند.

In the Tafresh area there are four languages whose interrelationships or further affiliations to other groups of NWI (Northwest Iranian) have never been defined

Vafsi, a seemingly mixed language (spoken in four villages) with features of both the Tatic and the Central Plateau groups, with a heavy overlay of some form of Kurdic; it does not, however, look to be a normal transitional language between any of these groups but rather a later mixture of all three groups, probably due to population movements and language switching

Tafreshi

Ashtiani

Amorei

ترجمه

در ناحیه تفرش، چهار زبان وجود دارد که ارتباط متقابل یا وابستگی آنها به سایر گروه های زبانی شمال غربی ایران، قابل تعریف و تعیین نمی باشد:

وفسی، ظاهراً زبانی مرکب و مخلوط است( در چهار روستا صحبت می شود) که ویژگی هایی مشترک از دو گروه زبانی تاتی و فلات مرکزی دارد. همچنین این زبان به مقدار زیادی تحت تاثیر گونه هایی از زبان کردی قرار گرفته است؛ به نظر نمی رسد که زبان وفسی ، یک زبان انتقالی معمولی از این سه گروه زبانی ( تاتی، فلات مرکزی و کردی) باشد بلکه بیشتر می توان گفت که ترکیب و مخلوطی از این سه گروه است که احتمالا در نتیجه ی حرکت جمعیت و تغییر زبان حاصل شده است.

تفرشی

آشتیانی

آمره ای

متن فوق از مقاله پروفسور دونالد استیلو، انتخاب شده است. پروفسور استیلو در این مقاله به شرح و توضیح زبان های شمال غربی ایران می پردازد و آنها را به ۷ گروه اصلی و ۲ گروه فرعی تقسیم می کند.

هفت گروه اصلی عبارتند از: تاتی، کردی، گورانی، زازکی / دیملی، کاسپین، فلات مرکزی و بلوچی.

دو گروه فرعی عبارتند از: ۱) زبان های ناحیه تفرش ۲) زبان های ناحیه سمنان.

ایشان، زبان وفسی را، هم به صورت زیر شاخه ای از زبان تاتی مطرح کرده است(زبان وفسی فرمی غیر عادی از گویش تاتی است) و هم آن را به صورت زبانی مستقل جزو زبان های ناحیه تفرش تقسیم بندی نموده است.

این مقاله را می توانید در سایت موسسه ماکس پلانک آلمان مطالعه نمایید.

همانطور که قبلاً در پست های مختلف این وبلاگ نوشته بودم، گویش وفسی جزو زبان های شمال غربی ایران می باشد. زبان های شمال غربی ایران، خود به هفت زیر گروه اصلی و تعدادی گروه فرعی تقسیم می شود که گویش وفسی جزو زیر مجموعه « تاتی » قرار می گیرد.

برای مطالعه و تحقیق بر روی گویش وفسی، لازمست که با گروه اصلی « زبان های تاتی» بیشتر آشنا شویم. خوشبختانه تا کنون تحقیقات و مطالعات بسیار زیادی بر روی زبان های تاتی(مادی) توسط محققان داخلی و خارجی انجام شده است که می تواند منبع بسیار خوبی برای علاقه مندان به گویش تاتی و وفسی باشد و خوشحالی بیشتر از این بابت که پروفسور دونالد استیلو مطالعاتی را مشترکاً بر روی زبان تاتی و گویش وفسی انجام داده است.

در این پست ابتدا مطالب بسیار کوتاهی درباره این گویش ذکر می شود و سپس منابعی برای مطالعات بیشتر معرفی می گردد.

گویش تاتی (Tati Language)

گویش تاتی مسلماً یكی از لهجه های قدیمی زبان فارسی است و اگر اقوال شرق شناسان و زبان شناسان را ملاك بدانیم آثاری از زبان قدیم اقوام ماد، در آن باقی مانده است.

این زبان در زمانهای گذشته، گسترش بیشتری داشته و به استناد شواهد عینی و پژوهشهایی كه انجام گرفته است زمانی همه ی اهالی آذربایجان، قزوین و طارم را فرا می‌گرفت. بعدها با اشاعه زبان تركی، تاتی كم كم از بین رفته و تنها ساكنان چند آبادی در سراسر دیار پیشین، این زبان را نگهداری و تا به امروز رسانده اند. از شمار تاتهای كنونی آمار درستی در دست نیست.

از پیشینه تاریخی و سیر تكوینی این زبان آگاهی چندانی در دسترس نیست، ولی می توان گفت به قول احمد كسروی، تاتی كنونی ادامه و بازمانده آذری است.

اورانسكی نوشته است كه كلمه تاتی، ظاهراً در آغاز بر نژاد و قبیله اطلاق می شده است. قبایل صحرانشین كه اكثراً ترك بوده اند مردم زراعت پیشه و تخته قاپو ایرانی زبان را كه در زیر انقیاد خویش درآورده بودند، تات می خواندند. برخی دیگر از دانشمندان زبان شناس كلمه تات را با تاجیك مربوط می دانند .

ملك الشعرا بهار نوشته است تات به معنای تازیك و تاجیك یعنی فارسی زبانان… ایرانیان از قدیم به مردم اجنبی تاجیك یا تاژیك می گفته اند، چنانچه یونانیان بربر و اعراب، عجم یا عجمی گویند. این الفاظ در زبان دری تازی تلفظ شده و رفته رفته خاص اعراب گردید. ولی در توران و ماوراءالنهر، لهجه های قدیم باقی مانده که در آنها به اجانب، تاجیك می گفتند. لفظ تات در كتیبه های مورخان - قرن هشتم م - آمده است و تاریخی طولانی و پیچیده ای دارد و تغییرات در معنی آن راه یافته و مثلاً به ملل تحت استیلای تركان و بالاخص - در دوره استیلای تركان بر ایران - به ایرانیان اطلاق شده است.

بالاخره لفظ تات به گروه هایی از مردم ایرانی نژاد ساكن ایران و قفقاز اطلاق شده است كه به لهجه های تاتی تكلم می كنند.

نكته دیگری كه باید بر آن توجه داشت این است كه در زبان تركی، تات به معنی لذت و مزه نیز آمده است.

علمی ترین بررسی ها را درباره لهجه های تاتی كه بازمانده زبان پیشین آذربایجان است، احسان یار شاطر در كتاب دستور زبان لهجه های تاتی جنوبی، انجام داده است.