به همت دوست عزیزم آقای سید مهدی حسینی، از جوانان محقق و پرتلاش وفسی، چهار منبع از منابع تالیف شده پیرامون وفس در بنیاد ایران شناسی به ثبت رسید.

بنیاد ایران شناسی با شخصیت حقوقی مستقل به منظور تحقق اهدافی خاص در سال 1376 تاسیس گردید. در صفحه اصلی سایت بنیاد، پیرامون اهداف خاص آن چنین توضیح داده شده است:
«كشور ایران به گواهی همه آگاهان و صاحبنظران، از دیرباز تا امروز خاستگاه و جولانگاه یكی از غنی ترین و كهن ترین تمدن های جهان بوده و در دوران چندین هزار ساله خود همواره در حال گسترش و بالندگی بوده و پایدار و استوار و سرافراز باقی مانده است. آثار بی شمار و درخشان تمدن و فرهنگ ایرانی نیز به گونه های مختلف در یك منطقه جغرافیایی پهناور نمایان است- منطقه ای كه در مشرق، فلات پامیر و مرزهای شرقی افغانستان را در می نوردد و در شمال غربی و مغرب، ماورای قفقاز و كرانه های دریای سیاه را در بر می گیرد. در شمال و شمال شرقی به آن سوی آمودریا و بحر خوارزم و در جنوب ، سرزمین های فراسوی سواحل خلیج فارس و دریای عمان و دریای سرخ و اقیانوس هند را در خود جای می دهد. همچنین تاثیر این فرهنگ و تمدن كه همواره از یكتا پرستی جان و توان گرفته است و نیز نفوذ و حضور فرهنگ و جهان بینی پردامنه پویا و توانمند و پرآوازه ایران اسلامی بر فرهنگ و معارف بسیاری از اقوام و ملل در ادوار گذشته و هم اكنون ، ژرف، گسترده و چشمگیر و زبانزد همگان است.  
با توجه به آنچه گذشت دستیابی همه جانبه ، علمی و فنی به هر یك از جلوه های گوناگون این فرهنگ غنی و تمدن نام آور وگسترش مرزهای آگاهی در این قلمرو به ویژه در این زمان كه انقلاب اسلامی به كرسی پیروزی نشسته است، بایسته و بهره وری از همكاری دانشمندان و پژوهشگران سراسر جهان وبازیابی، بازخوانی و تدوین و تنظیم مطالعات، تحقیقات و اطلاعات مربوط به ایران زمین شایسته است. به علاوه باید امكانات لازم را برای بهره گیری دانشجویان و دانش پژوهان از آگاهی های موجود فراهم آورد و از این رشته بررسی ها و پژوهش ها حمایت و پشتیبانی كرد و قدر تلاش های پژوهندگان- پیشینیان و معاصران – را بدان سان كه باید شناخت و از اصالت ایران بزرگ اسلامی و هویت فرهنگی و اخلاقی جامعه خدا شناسی و یكتاپرست ایرانی در طول تاریخ نگاهبانی كرد و راه مشاركت علاقه مندان را برای تحقق این برنامه ها هموار ساخت.
بنیاد ایران شناسی با شخصیت حقوقی مستقل برای تحقق این هدف ها در سال 1376تاسیس شد ه است تا به درخواست خداوند دانا وتوانا و كوشش و همت دانشمندان فرهیخته در این مسیر گام هایی فرا پیش نهد.»

در بنیاد ایران شناسی برای هر کدام از استان های کشور، بخش مجزایی در نظر گرفته شده و مسئولین این بنیاد دائما در تلاش برای گردآوری منابع اطلاعاتی موجود مربوط به هر منطقه ای هستند تا مجموعه خود را غنی تر کرده و بدین وسیله محققان را در تحقیقات گوناگون یاری نمایند.

خوشبختانه با ثبت منابع مربوط به وفس، نام منطقه وفس نیز ذیل نام استان مرکزی به ثبت رسید و از این به بعد محققان می توانند با مراجعه به این بنیاد از منابع موجود بهره مند گردند. همچنین از تمام همشهریان وفسی درخواست می کنم به منظور پربارتر کردن بخش وفس شناسی، در صورت در اختیار داشتن هرگونه منابعی از جمله کتاب، مقاله، تصویر، فیلم، صوت و .... پیرامون وفس، آن را در اختیار این بنیاد قرار دهند. بنیاد ایران شناسی از منابع تحویلی شما، نمونه ای روگرفت تهیه می کند و اصل منبع را به شما باز می گرداند.

منابع ثبت شده در مورد وفس بدین شرح است:
1. کتاب «وفس در گذر زمان»: ستاد یادواره شهدای وفس با همکاری آقایان علی باباجانی و غلامرضا ملایی؛ تابستان 1378.
2. کتاب«گویش های وفس، تفرش و آشتیان»: محمد مقدم(استاد زبان اوستا و فارسی باستان)؛ شماره 11 مجله ایران کوده؛ سال 1318 یزدگردی.
3. پایان نامه دانشجویی،«جغرافیای طبیعی، اقتصادی و انسانی وفس»؛ حسین علی باریکلو؛ سال 1373.
4. پایان نامه دانشجویی،«منوگرافی روستای وفس»؛ حسین علی حاجیلو؛ بهار 1379.

نشانی بنیاد ایران شناسی:
ایران، تهران،خیابان شیخ بهايي جنوبی، خيابان 64 غربي (ایران شناسي)
صندوق پستی: 1146- 14665   
تلفن:8- 88066146      دورنگار: 88066149  پست الکترونیکی: irfo@iranologyfo.com

سفر واژه زیبایی است كه در هر زمان و فرهنگ، جای خاص خود را داشته و روح و جسم ما را می‌آراید.

باید سفر كرد تا دید چگونه این مردم اصیل با هماهنگی و اراده از این سرزمین زیبا تابلویی زیبا از آفرینش خداوند متعال ساختند.

باید رفت و دید؛

 

آن كوه ها و جنگل های ناحیه شمال غربی استان مركزی، روستای زیبای وفس را، با سابقه هزاران سال، با مردمانی مهربان و آداب و سنتی اصیل. در میان برج و باروهای افشاریه و با صنایع زیبایی كه با دستان توانگر مردم با ذوق ساخته شده. همچون گیوه های رنگی، قالیها و سبدها و جاجیم‌های بافته شده به دست زنان.

 

و یا به روستای ماسوله كه در كنار جنگل های زیبای طالش قرار گرفته. با مردمی كه با وجود یكسان نبودن آداب و سنن و فرهنگشان در كنار هم با صلح و صفا زندگی كرده و پیشرفت كردند و خود یادگارهای زیبایی برجا گذاشتند از جمله تعدادی كاروانسرا، حمام قدیمی، مسجد و چندین امامزاده كه حاكی از رونق و شكوفایی این شهر بوده.

 

و حالا روستای ابیانه در میان كوه های مركزی ایران، آنجایی كه شاید تصور به گرم بودن هوا و خشكی زمین می رود، سرزمینی را می بینیم بسیار خوش آب و هوا با قدمتی 5هزار ساله. سرزمینی با زمستان هایی طولانی و تابستان معتدل. آداب و رسوم و مذهب بسیار پیشرفته. آنجا شیرزنان سالخورده، اهالی را برای ترك بیسوادی بسیج می كنند. خانم‌های پا به سن گذاشته مصمم در شوراهای شهر عضو هستند كه در جهت پیشبرد منطقه تلاش می كنند. جوانان با وجود پست های مهم و تحصیلات عالیه زمانی كه به منطقه و محله خود می رسند به لباس زیبای محلی ملبث می‌شوند و به دیدن اماكن تاریخی از جمله مسجد تاریخی ابیانه، مسجد حاجتگاه، شاهزاده عیسی و شاهزاده یحیی و زیارتگاه قدمگاه و آتشكده‌ها می روند.

 

بله باید رفت این همه زیباییها را دید. البته با چشم باز و چشم دل.

 

منبع

استان کردستان

روستاهای صلوات آباد، اورامان تخت، پالنگان، خسرو آباد، گروس، نگل، اوینگ، نوره

 

استان قم

روستاهای گیو، دره قاهان، وشنوه

 

استان کرمانشاه

روستاهای شالان، خانقاه، شمشیر، پیران، چرمله علیا، سمنگان علیا، کلانتر

 

استان قزوین

روستاهای جرندق، فارسجین، حصار، محمدآباد، هجیب، رودک،شکرناب ، زرجه بستان، زرشک، موشقین ، سیاه پوش

 

استان فارس

روستاهای قلات، مارگون، دشتک، جیزرزار، پاقلعه، تنگ براق، بندامیر، سر مشهد

 

استان سیستان و بلوچستان

روستاهای سه کوهه، لادیز، تمین، آبادان، ناهوک، کجور، بریس

 

استان آذربایجان غربی

روستاهای سوله دو کل، سهولان، احمدآباد تکاب، شلماش، حسنلو

 

استان کهگیلویه و بویر احمد

روستاهای مختار، دلی بهرام بیگی، کریک، چشمه بلقیس چرام، دیشموک، مارین

 

استان لرستان

روستاهای بیشه، ونایی، درب گنبد، ولی عصر، کمندان، حشمت آباد، دره تنگ علیا، شول آباد، دیماندول، میربک شمالی

 

استان بوشهر

روستاهای طاهری (سیراف)، نایبند، رود فاریاب

 

استان سمنان

روستاهای شهر مجن، قلعه نو خرقان، فرو مد، دیباج، رامه و قالیباف، ملاده، ده صوفیان

 

استان همدان

روستاهای سیمین ابرو، ورکانه، خاکو، حبشی، علیصدر

 

استان اردبیل

روستاهای ماجولان، کزج، برندق، انار، برزند

 

استان خراسان شمالی

روستاهای رویین، اسفیدان، درکش

 

استان خراسان جنوبی

روستاهای مافونیک، چنش

 

استان خراسان رضوی

روستاهای عمرانی (عزیز آباد)، اخلمد، ابرده سفلی، مزینان، باغستان، بار، دیزبادعلیا، بزد، دریاچه کل بی بی بزنگان، لقمان بابا، رباط شرف

 

استان زنجان

روستاهای خوین، روستای قروه، شاه‌نشین (ده بهار)، منطقه حفاظت شده انگوران و کلیسای تک‌آغاج، گلابر (قلابر)

 

استان گیلان

روستاهای سراوان، چاف، امیر کلایه، بالارود، قلعه رودخان، آق اولر و مریان، امامزاده ابراهیم و امامزاده اسحاق، امامزاده هاشم، سفیدآب

 

استان مازندران

روستاهای جواهر ده، جنب رودبار، دو هزار برسه، سه هزار درجان، کلاردشت، کردیچال، کلمه، کجور، میخساز، لاویج رییس کلا، کرچی، جوربند، شهرقديمی آلاشت (زادگاه رضاخان)، آبشار دراسله وروستای ارات بن

 

استان یزد

روستاهای باجگان، قطروم، شادکام، ده بالا، طرزجان، اسلامیه، توران پشت، سانیچ، کرخنگان، سر یزد، منشاد

 

استان کرمان

روستاهای سیرچ، کوهپایه، بیدخوان، دلفارد، خبر، طرز، هنزا، لاله زار

 

استان هرمزگان

روستاى خربس، لافت، روستاى باستانى سيبه، گنبد سرخ، ايسين، روئيدر.

 

استان تهران

روستاهای جلیزجند، شهرستانک، گچسر، دیزین، دریاچه تار، کرکبود، گیلیرد، هیو، قلعه عظیم آباد، حاجی آباد عربها، رودافشان، ازبکی

 

استان چهار محال و بختیاری

روستاهای چشمه، یاسه چا، هوره، امام قیس، شیخ علیخان

 

روستاهای هدف گردشگری در استان مرکزی  و جاذبه های آنان عبارت است از:

 

1. روستای انجدان: بخش مرکزی اراک، همجوار مقبره های شاه غریب، شاه قلندر، چهل دختران، همجوار منطقه حفاظت شده هفتاد قله، دارای چشم انداز طبیعی و آب و هوای مناسب

 

2. روستای هزاوه: بخش مرکزی اراک، همجوار بقعه شاهزاده محمد صفوی، دارای بافت روستایی کوهستانی و آب و هوای مناسب

 

3. روستای وفس: بخش مرکزی کمیجان، دارای بافت تاریخی، معماری سنتی و چشم انداز طبیعی

 

4. روستای جاسب: بخش مرکزی دلیجان، همجوار امامزاده های حمزه، محمد و اسحاق، دارای معماری قدیمی، درختان کهنسال و آب و هوای مناسب

 

5. روستای کاروانسرا: بخش مرکزی اراک، همجوار کاروانسرا و دارای طبیعت زیبا

 

منابع (1و2)

درباره نام این قصبه بسیارقدیمی اراک، تحقیقاتی نموده اند و آن را با کلمه اوستایی ویس یعنی قبیله و روستا مقابله نموده اند که معلوم میشود از سر خالی نبودن عریضه صورت گرفته است چه در این نام، به وضوح حرف "و" به معنی وه یعنی خوب و کلمه فس تلخیص کلمه اوستایی فش (فشو یعنی رمه) می باشد. در مجموع یعنی دارای رمه های خوب .در این باب گفتنی است نام روستای مجاور آن یعنی خنه جین هم دیرینه بوده و به معنی جایگاه و خانه آب است چه این روستا دارای غاری است که در آن آب جمع است.

 

معنی لفظی نام واوس

از آنجاییکه ساکنین محلی قصبه وفس اراک، آن را واوس تلفظ می نمایند بنابراین تلفظ نام این قصبه به لغت قدیم اوستایی (مادی) سرزمین چشمه خوب معنی میدهد.

جالب توجه است که در اوستا پادشاه سرزمین کاشان (کارکاسی منابع آشوری) در اوستا و شاهنامه کاوس یعنی پادشاه سرزمین چشمه نامیده شده است ولی منظور از این چشمه بی شک چشمه بزرگ فین کاشان است. نام کوه کرکس کاشان هم در رابطه با کیکاوس، ارزیفیه آمده است که به معنی کوه کرکسها است. کتیبه های آشوری اسم منطقه پارتاکی و پارتوکا آورده اند که اینها هم باز به معنی سرزمین چشمه می باشند. اسرحدون مقر خشتریتی را در سیلک (سیلخازی) ویران کرد و جانشین او آشوربانیپال سردار خویش شانابوشو را در رأس سپاهیان آشوری را در تعقیب خشتریتی (کاوس) به سوی شهر آمول (آمل) روانه کرد ولی این سپاهیان توسط سردار بزرگ خشتریتی/ کیکاوس تار و مار شدند. نام این سردار در اصل آترادات پیشوای آماردان بوده است ولی در اساطیر ملی ایرانی بیشتر با نامهای رستم و گرشاسپ (یعنی نابودکننده اشرار) معروف شده است و پیداست منظور از دیوان مازندران آشوریهای مهاجم بوده اند.

 

منبع: سایت فرهنگ و اندیشه (پايگاه جواد مفرد كهلان)

آشنايی

با نگاهی در طبيعت سيرکردن                     صبحدم زيبا نشستن فکر کردن

در فضای صبگاهی با درختان                      هم نوا با بلبلان همراز گشتن

اولين گويش به پيشی در سلام اول صبح      مشترک لبخند چهره با طبيعت سازگار است

الا ای مردم استان و ايران                           بيائيد اول تابستان فراهان

نگاهی افکنيد هر سو خرامان                     چه زيبايی فراوان است در ايران

به يک سو آشتيان باشد هويدا                   چه شهر و مردم بازار زيبا

زراعت کارشان با مشکلاتی                       محبت مهربانی خوش صفايش

در آن سو گر ببينی شهر کميجان                پذيرای فراوان گشته مهمان

ز باغ سبزه و گلهای ريحان                         برايت آورند خورشت بادمجان

به شهر وفس يک وقتی گذرکن              بر آن باغهای سيب هم يک نظر کن

بيا تفرش بر آن نقره کمر کوه                       شود ميهمان پذيرايی با گردو

تفرجگاه خوبی باشد اينجا                         شگفتی های خالق شد هويدا

عزيزان بزرگ اندر بر ما                               تمامی سايه افکندند سر ما

ابرمرد زمان قائم مقام است                       که در دوران خود خدمت تمام است

جهان علم و دانش با صفا گشت                 ز شهرستان تفرش آشنا گشت

وجودش پاک و علمش پا گذار است              بدانشگاه دنيا استاديار است

ز الگوی زمان پرفسور حسابی                    عجب نام نکو دانشجو کتابی

به هر کشور بود نامش زبانزد                      چه خدمتهای علمی در جهان کرد

بزرگ ديگرم اميرکبير است                          که در دارلفنون اول مدير است

ز استادی خود با علم و تدبير                      نموده کشورش در آن زمان پير

چراغ راهنما در هر زمان است                     به باغ فين ظلم بر او تمام است

گرامی داشته ايم هر ساله او را                   به گوش و جان سپاريم راه او را

دگر شهر روبرو نامش اراک است                  چو همسايه ای صاحب کمال است

بزرگانی در او همچون خمينی                     فراگيرند ره توش حسينی

زصنعت نام نيکش جاودانی                        ز هر سو بنگری چيزی بدانی

فراوانند کارشناسان در زمانی                     به هر کارخانه ای حيران بمانی

مکمل گشته صنعت گر بدانی                      شده زربافت توليد صادراتی

کتاب شعور و دانش گر بخوانی                    که پروين اعتصامی نامی آشنايی

 

منبع: سایت فراهان

 

 

زنجیروار پشت به پشت همید هنوز              از پیش لره و ز پسش کوه شب فروز

اندر شمال آن قره یال مصیب است               آب قنات آق بابا دلچسب و طیب است

از سوی قبله بین به بلندای دای جیریا          لختی درنگ کن سوی گل تپه هم بیا

ساروق و آن دگر چه بگویم نوازن است          وفس است و رودبار فراهان چه گل بن است

از هر طرف احاطه نموده است کوهها            ای زادگاه من چو نگین در بغل تو را

ای کوههای سبز سراوان دشت من              اندر بهار لاله و ریحان و یاسمن

ای سرزمین من ز سمنگان بهترین               ای تاکهای زاده ز انگور انگبین

ای خوشه های گندم تو تاب سرنوشت         از یاد و خاطرات که به آب طلا نوشت

هر گوشه ای ز خاک تو گلبار پرور است         گلهای سرزمین تو چون مشک و انبر است

اکنون تو استوار و سرافراز و سر بلند             بر جای مانده ای و نباشد تو را گزند

 

منبع: وبلاگ کودزر فراهان

شهرستان کمیجان در یک نگاه

اولین بروشوری که به عنوان معرفی شهرستان کمیجان در استان مرکزی به چاپ رسید. این بروشور با تحقیق و پژوهش های اولیه توسط تیراژه در ابعاد 30X42  شمارگان 500 قطعه و در تابستان 1386 به چاپ رسید.

 

پژوهش جهت تولید دیگر محصولات فرهنگی شهرستان کمیجان و روستای وفس توسط تیراژه ادامه دارد.

 

هر قطعه بروشور: 1000 تومان                                         

 

  

 

 

 

 

منبع

 

مطلب مرتبط به این موضوع

مسئول ستاد یادواره شهدای وفس، از من خواسته بود تا مطالبی را برای استفاده در ویژه‌نامه پنجمین یادواره شهدای وفس که در 8 شهریور امسال برگزار شد، آماده کنم؛ جمعا 17 مطلب آماده کردم که بعضی از آن‌ها در ویژه‌نامه مورد استفاده قرار گرفت و بعضی بی‌استفاده ماند؛ تصمیم گرفتم همه‌ی آن‌ها را یکجا در وبلاگ بیاورم.

 

پرفسور دونالد استیلو

 دانشمندی آمریکایی که به گویش وفسی صحبت می‌کند!

پرفسور استیلو، دانشمند زبانشناس آمریکایی، چند سال پیش از انقلاب به مدت 5 سال در ایران در نقاط گوناگون مانند سمنان، تالش، آذربایجان، ساوه و ... مشغول بررسی درباره گویش‌های مختلف به ویژه گویش‌های آذری، تاتی و وفسی بوده و تحقیقات وسیعی در مورد زبان‌شناسی زبان‌های ایرانی به عمل آورده است.

دکتر استیلو از بین گویش‌های تاتی، گویش وفسی را برگزید و مطالعات بسیار گسترده‌ای را پیرامون این گویش انجام داد که در حال حاضر نیز ادامه دارد. ایشان در ابتدا گویش وفسی را از طریق خانواده‌های وفسی که به تهران مهاجرت کرده بودند فرا گرفت و در ادامه با انجام سفرهایی به وفس مطالعات میدانی خود را تکمیل نمود، سپس با انجام تحقیقات علمی بر روی داده‌های تحصیل شده، به نتایج بسیار شگفت انگیزی از این گویش باستانی رسیده و آن نتایج را در مجموعه کتاب‌ها و مقالاتی منتشر نمود.

قسمت عمده‌ای از تحقیقات دکتر استیلو پیرامون گویش وفسی تحت نظر موسسه ماکس پلانک آلمان صورت گرفته و همچنین ایشان به مدت 5 سال در دانشگاه‌های آلمان به تدریس گویش وفسی پرداخته است.

کتاب چاپ شده‌ی «داستان‌های قومی مردم وفس» و کتاب در دست چاپ «گرامر گویش وفسی» تنها دو نمونه از منابعی است که این استاد گرانقدر درباره‌ی گویش وفسی تالیف نموده است.

کتاب «داستان‌های قومی مردم وفس» شامل 24 داستان به گویش وفسی است که توسط پرفسور استیلو به انگلیسی ترجمه شده و به همراه شرح و توضیحات گرامری در سال 2004 به چاپ رسیده است. این کتاب حدودا 300 صفحه است و به همراه 2 سی‌دی که حاوی بیان و تلفظ وفسی این داستان‌هاست در حال حاضر در اکثر سایت‌های خارجی فروش کتاب، با قیمت 88 یورو به فروش می‌رسد. *

 

*: Vafsi Folk Tales, Twenty Four Folk Tales in the Gurchani Dialect of Vafsi. Transcribed, translated and annotated by Donald L. Stilo, Narrated by Ghazanfar Mahmudi and Mashdi Mahdi.

 

 

حضرت آیت‌الله شیخ عبدالنبی عراقی وفسی

آیت‌الله شیخ عبدالنبی عراقی حدود 120 سال قبل در وفس به دنیا آمد، 80 سال عمر کرد و 40 سال قبل در شهر ری فوت کرد و در قم در حرم حضرت معصومه(س) به خاک سپرده شد. قسمت زیادی از عمر خود را در نجف و قم گذراند؛ در دوران جوانی به درجه‌ی اجتهاد رسید؛ حدود 13 سال در ابتدای عمر و 5 ماه بعد از رسیدن به درجه‌ی اجتهاد در وفس حضور داشت. شاگردان بسیاری تربیت نمود و 108 اثر اعم از کتاب، رساله و حاشیه از خود به جای گذاشت.

نسب او به آل اباذر می‌رسد و هفتمین جدش آیت‌الله ملک‌الاعلام شیخ اباذر اصفهانی است که حالاتش در کتاب الروضات الجنان آمده است.

امام خمینی(ره) نیز در نجف از محضر آیت‌الله شیخ عبدالنبی عراقی بهره گرفته و از ایشان به بزرگی یاد می‌کند. امام در مورد ایشان فرموده‌اند: «مرحوم شیخ عبدالنبی شیخ الفقهاء و المجتهدین بودند.»

وی در زندگی بسیار ساده و پارسا بود و با این که در دوران خود مقلدینی هم داشت، در سختی و عسرت زندگی می‌کرد... خانه‌ی او استیجاری بود. بعد از وفاتش، مالک خانه اصرار بر تخلیه‌ی خانه می‌کرد. بدین علت هنوز سال وفات او تمام نشده بود که خانه‌ی دیگری را اجاره کرده و عائله او را به آنجا انتقال دادند.

آیت الله سید علی اکبر موسوی، یکی از شاگردان شیخ عبدالنبی، می‌گوید: «راز موفقیت معظم‌له پشتکار ایشان بود. همیشه یا مطالعه می‌کرد یا می‌نوشت یا تدریس می‌نمود. ایشان تا آخر عمر از نویسندگی دست بر نداشت و کتاب "معالم الزلفی" را در حال بیماری نوشت.»

از بین تالیفات متعدد این مرجع تقلید بزرگ فقط بخش کوچکی از آن به طبع رسیده و قسمت اعظم آن منتشر نشده است که بنابر وصیتنامه‌ی ایشان همه آثار مطبوعه و غیرمطبوعه به کتابخانه‌ی مدرسه‌ی فیضیه اهدا گردید تا اهل علم از آن بهره‌مند گردند.

 

ادامه مطالب

مشخصات کتاب

 

گردآوری: پروفسور ال.پ.الول ساتن

 

به کوشش: سید احمد وکیلیان - زهره زنگنه

 

زیرنظر: پروفسور اولریش مارزلف

 

ناشر: نشر ثالث

 

چاپ اول - 1386

 

2200 نسخه

 

405 صفحه

 

قیمت: 5500 تومان

 

شابک 8-260-380-964-978

 

پروفسور اولریش مارزلف در پیشگفتار کتاب می‌گوید:

در اواخر سال 1970 هنگامی که در جست و جوی اسناد قصه‌های ایرانی برای طبقه بندی قصه‌ها بودم تا در پایان نامه‌ی دکترای خاورشناسی استفاده کنم، دریافتم که الول ساتن گنجینه‌ی اسناد منتشر نشده‌ای درباره‌ی قصه‌های ایرانی دارد. بی‌درنگ نامه‌ای به ایشان نوشتم و از وی کمک خواستم تا با استفاده از اسناد او بتوانم پایان نامه‌ام را تکمیل کنم. در پاسخ، او پیشنهاد کرد سفری به ادینبورگ داشته باشم تا در این باره مرا راهنمایی کند. من با هزینه‌ای گزاف به این سفر رفته و او با مهربانی مرا پذیرفت و پس از یکی دو روز با گشاده‌رویی تمام اسناد قصه‌های ایرانی گردآوری شده‌ی خود را در اختیارم گذاشت که مرا بسیار شگفت‌زده و سپاسگزار کرد.

همان طوری که در زندگینامه‌ی الول ساتن در مقدمه‌ی پیش رو و در مقدمه‌ی کتاب قصه‌های مشدی گلین خانم آمده است، الول ساتن بسیار کم حرف بود و در دو ملاقاتی که با او داشتم تنها در مورد کار من کمی صحبت شد. پس از دریافت سخاوتمندانه‌ی او، به آلمان و دانشگاه کلن بازگشتم و پایان‌نامه‌ی خود را تکمیل کردم.

لازم به یادآوری است که الول ساتن نه تنها فشرده‌ای از دست‌نوشته‌های خود از قصه‌های مشدی گلین خانم را به من بخشید، بلکه یک کپی کامل در 20 نوار کاست از نوارهای ریلی خود حاوی قصه‌های اثر حاضر که طی چند سفر به ایران ضبط و گردآوری کرده بود بهمن داد و بخشی از «طبقه‌بندی قصه‌های ایرانی» مربوط به قصه‌هایی است که الول ساتن در اختیارم گذاشت . چند سال از اتمام پایان‌نامه‌ی «طبقه‌بندی قصه‌های ایرانی» گذشت که من به فکر ترجمه‌ی منتخبی از قصه‌های مشدی گلین خانم به زبان آلمانی افتادم. الول ساتن در همین زمان سخت بیمار بود و من از بیماری او اطلاع نداشتم و قصد و منظور خود را برای او نوشتم. باری دیگر سخاوتمندانه بدون هیچ تردیدی تمام دست‌نوشته‌های قصه‌های مشدی گلین خانم را برایم فرستاد و من برخی از این قصه‌ها را به آلمانی ترجمه کردم. هنگامی که این اثر زیر چاپ بود خبر یافتم که متاسفانه پروفسور الول ساتن رخت از جهان بربسته است.

چند سال بعد از برخی دوستان ایران شناسم شنیدم که همسر الول ساتن قصد دارد کتاب‌های وی را به فروش رساند.

بلافاصله از طرف دوستانم با خانم اِلیس، همسر الول ساتن تماس گرفتم و قرار شد به ادینبورگ بروم. زمانی که به ادینبورگ رسیدم پیشنهاد خرید بخشی از کتاب‌های فرهنگ مردم و قصه‌های عامیانه را به خانم اِلیس دادم و چند روز بعد با چند کارتن کتاب به آلمان بازگشتم. ناگفته نماند که خانم اِلیس تمام اسناد منتشر نشده‌ی مربوط به فولکلور را به من بخشید.

باز سال‌ها گذشت تا تصمیم گرفتم قسمتی از قصه‌های ضبط‌شده‌ی مربوط به منطقه‌ی وفس را که الول ساتن تا اندازه‌ای بر روی آن‌ها کار کرده بود، کاملا آماده‌ی چاپ کنم. از آنجا که گویش وفسی یکی گویش استثنایی زبان‌های ایرانی است،‌ از راه اینترنت تقاضای همکاری که با گویش وفسی آشنایی داشته باشد، کردم. خوشبختانه از آمریکا دکتر «دونالد سیلو» با من تماس گرفت که پژوهش‌های وسیعی در منطقه‌ی وفس بر روی این گویش انجام داده است. من از وی دعوت کردم به آلمان بیاید و طرحی برای پژوهش قصه‌ها و گویش وفسی ارائه دهد.

حاصل این طرح، کتاب قصه‌های وفسی [توضیح در این صفحه] بر مبنای گویش‌شناسی وفسی بود که در سال 2004 در آلمان منتشر شد. من همچنین وظیفه‌ی خود می‌دانستم که اسناد قصه‌های منتشر نشده‌ی الول ساتن را به چاپ برسانم. از این رو در سفری که در سال 1380 به ایران داشتم این مهم را با دوست عزیزم احمد وکیلیان در میان گذاشتم و تصمیم گرفتم این مجموعه را به چاپ برسانیم.

در خاتمه از انجمن پژوهش‌های علمی آلمان به خاطر یاری در اجرای طرح قصه‌های وفسی و کتاب حاضر تشکر می‌نمایم.

 

در مقدمه کتاب آمده است:

... این قصه‌ها و افسانه‌ها از ویژگی‌های خاصی برخوردار است، از جمله گستره‌ی جغرافیایی که از جنوب ایران و شهر شیراز آغاز و تا خراسان و شهر نیشابور ادامه می‌یابد. اما بخش عمده‌ی این افسانه‌ها به شهرها و روستاهای مرکزی ایران اختصاص دارد، منطقه‌ای که بیش از هر نقطه‌ی دیگر توانسته است حافظ فرهنگ و افسانه‌های کهن مردم ایران باشد. در این منطقه گویش‌های دیرینی وجود دارد که هنوز گوش‌ها را به یاد زبان‌ها و گویش‌های قدیم ایرانی می‌نوازد. از جمله روستای «وفس» اراک با زبان و گویشی بسیار قدیمی و قصه‌های جذاب آن که شرح مختصری از چگونگی پژوهش این گویش و قصه‌هایش توسط «دونالد سیلو»، در پیشگفتار پروفسور مارزلف از نظر خوانندگان گذشت....

 

این کتاب حاوی 64 داستان از مناطق وفس،‌ نطنز، شیراز و اطراف تهران است. از این مجموعه 9 قصه مربوط به وفس می‌باشد که همه‌ی آن‌ها در سال 1958 میلادی مطابق با 1336 شمسی در منطقه وفس بر روی نوار ضبط شده است. عناوین، تعداد صفحات و نام راوی این داستان‌ها بدین شرح است:

 

شماره  نام قصه                                    تعداد صفحه      راوی

5          پیاز تا چغندر شکرخدا                    2 صفحه             غضنفر محمودی(16 ساله)

6          متل سوزن و آتش                        3 صفحه             غضنفر محمودی(16 ساله)

7          حُقه‌های کوسه                           4 صفحه             مشهدی مهدی(50 ساله)

8          شنگل و منگل                             3 صفحه             غضنفر محمودی(16 ساله)

9          لطیفه‌ی الاغ و خربزه                     5 صفحه             مشهدی مهدی(50 ساله)

10         قرض کردن ملا از خدا                     2 صفحه             غضنفر محمودی(16 ساله)

55         قصه‌ی جولا و دختر پادشاه             6 صفحه             مشهدی مهدی(50 ساله)

56         شوهر دادن مادر                          2 صفحه             مشهدی مهدی(50 ساله)

57         خبر آوردن کچل از جهنم                 3 صفحه             غضنفر محمودی(16 ساله)

 

مطالب پیشین:

رونمائی کتاب «توپوزقلی میرزا»، قصه‌های عامیانه منطقه وفس

داستان‌های قومی وفسی

کتاب «توپوزقلی میرزا» در روز شنبه گذشته، 24 شهریور،‌ با حضور اولریش مارزلف، مردم پژوه نامدار آلمانی، در نشر ثالث رونمائی شد.

 

 

این کتاب با گردآوری پروفسور الول ساتن، به‌ كوشش احمد وكیلیان و زیر نظر پروفسور اولریش مارزولف منتشر شده است.

 

 

«الول ساتن» پژوهشگر و ایران‌شناسی انگلیسی بود که در سال 1912 در شهر ادینبورگ به دنیا آمد و به دلیل فعالیت‌های پژوهشگرانه‌اش درباره فرهنگ ایران در سال 1952 به مقام استادی زبان و ادبیات فارسی دانشگاه ادینیورگ رسید و در سال 1976 صاحب کرسی پژوهش‌های ایرانی از طرف دانشگاه مزبور شد. او سرانجام در سال 1980 ریاست بخش پژوهش‌های جهان اسلا‌م و خاورمیانه را برعهده گرفت و دو سال بعد بازنشسته شد.

 

 

 

 

 

الول ساتن پژوهشگری با دانش و مطلع از حوزه‌های تحقیق خود بود. وی زبان‌های فارسی و عربی را بسیار دقیق خوانده و به لهجه‌های مختلف هم وارد بود. الول ساتن، توجه و علا‌قه‌ای ویژه به فرهنگ مردم، خاصه قصه‌های ایرانی داشت و مقاله‌های گوناگونی در این زمینه نگاشت؛ از جمله، بانوی نگون‌بخت در قصه‌های ایرانی، خانواده در قصه‌های ایرانی، تاثیر قصه‌ها بر ادبیات معاصر ایران و کچل و کوسه در قصه‌های ایرانی.

 

کار مهم الول ساتن، گردآوری قصه‌های «مشدی گلین خانم» بود که بخشی از آن را به انگلیسی هم ترجمه کرد. این كتاب سال‌ها قبل از سوی نشر مركز به بازار كتاب عرضه شده بود.

 

کتاب «توپوز قلی‌میرزا» که از سوی نشر ثالث اخیرا منتشر شده و به زودی روانه بازار خواهد شد، بخشی از پژوهش‌های مردم‌شناسانه و فولکلوریک پروفسور الول ساتن است که با تلا‌ش اولریش مارزلف پروفسور ایران‌شناس آلمانی اینک منتشر می‌شود. ‌

 

مارزلف نیز درباره قصص عامیانه ایران تخصصی حیرت‌انگیز دارد. وی کتاب رساله دکتری خود را با عنوان «طبقه‌بندی قصه‌های ایرانی» نگاشت و سپس کتاب‌ها و تحقیقات منتشر نشده ساتن را منتشر کرد. مارزلف در سال‌های ابتدایی دهه 80 نیز كتابی درباره داستانهای پریان در نسخه های خطی انتشار داد كه نام وی را در این زمینه بر سر زبان‌ها انداخت . كتاب طبقه بندی قصص عامیانه ایران وی با ترجمه كیكاوس جهانداری از سوی انتشارات سروش به بازار كتاب عرضه شد و اكنون تقریبا نایاب است.

 

 

 

 

کتاب توپوزقلی میرزا، قصه‌های عامیانه مربوط به منطقه وفس اراک است که با زبان و گویشی بسیار قدیمی ضبط شده و سیاق لهجه آن با اعراب‌گذاری کلمات تا حدودی حفظ ‌شده است و از این نظر کاری منحصر‌به‌فرد و بسیار باارزش محسوب می‌شود.

 

مارزلف با همراهی دكتر احمد وکیلیان (از شاگردان مرحوم انجوی شیرازی) و همسر ایشان خانم زهرا زنگنه نوارهای ضبط شده را با وسواس پیاده کرده و حتی از جزئیات و توصیف مسائل جانبی نیز صرف‌نظر نکردند تا متنی دقیق و اصیل به دست آید؛ چرا كه معتقد بودند در سال‌های آینده اثری از این لهجه و لهجه‌های پرشمار در مرکز و غرب و شرق و شمال و جنوب ایران بر جای نباشد، اما کار این گروه که بنیانگذار آن شادروان پروفسور الول ساتن بود، بخشی از گویش، فرهنگ عامه و ادبیات فولکلور روستای وفس و لهجه وفسی را ماندگار ساخته و منبعی ارجمند برای پژوهش‌های مردم‌شناختی یادگار نهاده است. در این کتاب 64 قصه گرد‌آمده و تدوین شده که اولین آن «جان تیغ و چل گیس» و آخرینش «یه مش نیم مش» است.

 

 

پروفسور مارزلف پیرامون تاریخچه و روند تهیه کتاب «توپوزقلی میرزا» می‌گوید:

"... البته‌این كتاب تاریخ طولانی دارد كه به همان سال‌های گردآوری‌ این قصه‌ها باز می‌گردد. در حدود 50 سال پیش بود كه استاد خاور شناس، «الول ساتن» به كشور‌ ایران مسافرت كرد و با كمك و همكاری دوستان‌ ایرانی، قصه‌های عامیانه مناطق مختلف ‌ایران را روی نوارهای بزرگ آن زمان ضبط كرد. خودش كمتر روی‌ این قصه‌ها كار كرد. البته در دهه 1970 درباره قصه‌های عامیانه سخنرانی داشت و در ‌این سخنرانی‌ها از ‌این داستان‌ها به عنوان اسناد استفاده می‌كرد و همیشه از آنها به عنوان اسناد منتشر نشده یاد می‌كرد. كتاب «توپوز قلی میرزا» شامل همان اسناد است. شامل همه نوار‌ها و دست‌نویس‌های وی است. البته در سال 1984 پروفسور «الول ساتن» مُرد، كتابخانه و اسناد او به جا ماند و هنگامی كه من آگاه شدم كه همسرش قصد فروش كتابخانه و اسناد را دارد، من به ادینبورگ رفتم و ‌این اسناد را خریدم تا روی آنها كار كنم. در همین راستا، ابتدا قصه‌های «مشتی گلین خانم» را پیاده كردیم. ابتدا یك چاپ در آلمان به زبان فارسی داشت و بعد هم ناشران‌ایرانی تصمیم گرفتند كه در‌ ایران منتشر شود. هر چند كه متاسفانه در چاپ‌ ایرانی آن، قسمت‌هایی حذف شده است، اما كتاب خوب و پرفروشی شد.

قسمت دوم از اسناد منتشر نشده «الول ساتن» ‌این بود كه قسمتی كه راجع به زبان منطقه «وفس» ـ اراك ـ بود را به كمك یكی از همكارانم روی‌ این متن‌ها كار كردیم و كتاب «توپوزقلی میرزا» هم به زبان وفسی و هم به ترجمه انگلیسی منتشر شد."

 

 

نظر من: تهیه این کتاب واقعا باعث خوشحالی است. امیدوارم هرچه زودتر روانه بازار شود تا بتوانم آن را مطالعه نمایم. این کتاب دومین کتابی است که بر مبنای داده‌های گردآوری شده‌ی پروفسور الول ساتن پیرامون زبان وفسی منتشر می‌شود. کتاب «داستان‌های قومی مردم وفس» نیز در سال 2004 منتشر شده بود.

 

آدرس نشر ثالث: تهران، خيابان کريم خان زند، بين ايرانشهر و ماهشهر، شماره 160

تلفن: ۸۳۲۵۳۷۶ - فکس: ۸۳۲۵۳۷۷

 

منابع:

همشهری آنلاین

روزنامه حیات نو اجتماعی

خبرگزاری مهر

خبرگزاری ایسنا

خبرگزاری فارس

رادیو زمانه