بُزچلو(بوزچلو) یکی از طوایف و ایلات آذربایجان بود که در اوایل سلطنت صفویه(حدود 500 سال قبل) به منطقه وفس کوچانده شد. به دلیل قدرت و شجاعتی که این ایل در جنگ­های صفوی، نادری و قاجار از خود نشان داد، آن منطقه به نام بلوک بزچلو معروف شده و در تاریخ در کنار اسامی سایر بلوکات عراق عجم همچون وفس، آشتیان، تفرش، کزاز و شراء ذکر گردید. بنابراین با توجه به تاثیرگذاری وفس و بزچلو بر یکدیگر، برای بررسی تاریخ 500 سال اخیر وفس باید به این ایل و نقش با اهمیت آن در منطقه توجه ویژه داشته باشیم.

1) منطقه سکونت ایل بزچلو تا قبل از ورود آنان، به «کهستان درگزین» معروف بود.

2) تا قبل از حضور ایل بزچلو در منطقه، قصبه بزرگ و معظم وفس در منطقه معروف بوده است(طبق مطالب حمدلله مستوفی قزوینی در کتاب نزهت القلوب) و بعد از آن به دلیل رشادت­های ایل بزچلو و همچنین جمعیت زیاد آن، منطقه جنوبی وفس به نام این ایل معروف گردید. نام «بلوک بزچلو» در کتاب­های تاریخی در کنار نام سایر بلوکات ولایت عراق عجم ذکر گردیده تا اینکه در اولین تقسیمات جغرافیایی ایران در سال 1316 شمسی، کل منطقه به نام «بخش وفس» نامگذاری شد. بخش وفس شامل سه دهستان وفس، بزچلو و شراء بود. دهستان بزچلو تا سال 1365 شمسی، پابرجا بود و در این سال به دو دهستان خنجین و اسفندان تقسیم گردید و به این وسیله نام بزچلو برای همیشه از این منطقه حذف گردید.

در ادامه، مدخل «بزچلو» در فرهنگ لغت دهخدا و همچنین دایره­المعارف اسلامی ذکر می­گردد:

لغت­نامه­ی دهخدا؛ جلد 10؛ صفحه­ی 1027.

بزچلو، نام یکی از دهستان­های سه­گانه­ی بخش وفس است. دهستان مزبور بین دهستان­های وفس، شراء و فراهان واقع شده و اکثر قرای آن از آب قنات مشروب می­شود و هوای دهستان سردسیر و سالم است. این بلوک در ازمنه­ی قدیم به کهستان درگزین مشهور بود و در اوایل سلطنت صفویه که ایل بزچلو از ایلات آذربایجان به این حدود کوچانده شد به نام آن ایل معروف گردید. دهستان بزچلو از 45 قریه تشکیل شده بود و در حدود 21000 تن جمعیت دارد. قراء مهم آن عبارتند از، کمیجان، سمقاور، خسروبگ، آمره، فامرین، نهره، پشته، اسفندان، عیسی آباد، محمود آباد، سوران، زبان مادری سکنه ترکی است ولی عموما به فارسی آشنا هستند. مرکز دهستان و بخش، قصبه­ی کمیجان است. صنایع دستی قراء دهستان بزچلو، قالیچه بافی با نقشه است(فرهنگ جغرافیایی ایران، جلد 2).

ادامه مطالب

سایت فرانسوی «چکیده­های ایرانشناسی» به معرفی کتاب­ها و تحقیقات ایران­شناسی انجام شده توسط محققان ایرانی و خارجی می­پردازد. این سایت از بخش­های مختلفی تشکیل شده و هر کدام از آثار مرتبط با ایران را با توجه به سال انتشار و موضوع آن دسته­بندی می­کند.

این سایت در حدود یک­ماه قبل، کتاب « Vafsi Folk Tales»(داستان­های قومی مردم وفس) را در دسته­بندی انتشارات سال 2004 و بخش زبان­شناسی، معرفی نمود. این مطالب که به زبان انگلیسی است در ادامه ذکر می­گردد و در انتها ترجمه آن آورده می­شود.

به همه دوستان توصیه می­کنم این مطالب را با دقت و حوصله بخوانند چرا که اطلاعات بسیار کامل و جالبی را پیرامون گویش وفسی به طور خلاصه بیان می­نماید.

Stilo, Donald
Vafsi Folk Tales

Wiesbaden, Ludwig Reichert Verlag, 2004, 288 p., biblio., no index.

Vafsi refers to the language of people of four villages in west central Iran: Vafs, Chehreqân, Gurchân and Fark in Markazi province, and is regarded as a north-western Iranian language.

It shares similarities with Ashtiyani, Amore'i and Tafreshi dialects, and has also been influenced by Taleshi and some central Iranian dialects. Actually, it is believed that Vafsi is a mixture of Tati and the Iranian central dialects, and due to the special geographic situation of Vafs, it has kept many of its basic historical characteristics.

The first studies on this dialect were carried out in the 1950s by M. Moghaddam, but the major scientific and systematic studies of this dialect belong to Donald Stilo, the editor of the current book.

Vafsi Folk Tales is a collection of 24 stories, which were collected by the British Iranist, L. P. Elwell-Sutton in 1958, and have been transcribed, translated and annotated by Donald Stilo. The dialect of Vafsi used in these tales is Gurchani (which is referred to as G-Vafsi in the book). After an introduction about the history of the project on Vafsi and the methodology used for this study, the tales have been presented, and the translation of each sentence of them appears in the opposite page. Also, annotations to each story follow the bulk of the tales. The book has a grammatical sketch of Vafsi, along with a glossary of the words used in the tales. This book is supplemented by two CDs, which provide the pronunciation of the tales.

Vafsi Folk Tales is a very important contribution to Iranian dialectology, and calls for further research in other less known Iranian languages. It is the first work of series that Stilo envisions about Vafsi, including A Grammar of Vafsi, and additional Vafsi texts, a full lexicon of Vafsi, a description of the historical origins and linguistic affiliations of this language, and a fuller volume on the Tatic language family, which includes the historical-comparative materials on Vafsi.

Behrooz Mahmoodi Bakhtyari

Behrooz Mahmoodi Bakhtyari. Stilo, Donald, Vafsi Folk Tales. Wiesbaden, Ludwig Reichert Verlag, 2004, 288 p., biblio., no index., Abstracta Iranica [En ligne], Volume 27, mis en ligne le : 2 janvier 2007. URL http://abstractairanica.revues.org/document5595.html. Consulté le 8 janvier 2007.

ترجمه

«وفسی»، زبان چهار روستای غرب ایران یعنی روستاهای «وفس»، «چهرقان»، «فرک» و «گورچان» در استان مرکزی می­باشد. «گویش وفسی» در دسته زبان­های شمال­غربی ایران جای می­گیرد. گویش وفسی مشابهت­هایی با گویش­های آشتیانی، آمره­ای و تفرشی دارد و از طرف دیگر تحت تاثیر زبان تالشی و بعضی دیگر از زبان­های مرکزی ایران قرار گرفته است. در حقیقت این اعتقاد وجود دارد که گویش وفسی، ترکیبی از زبان تاتی و گویش­های مرکزی ایران می­باشد؛ و به دلیل شرایط خاص جغرافیایی «روستای وفس»، گویش وفسی، بسیاری از ویژگی­های تاریخی خود را حفظ کرده است. اولین مطالعات بر روی این گویش در سال 1950 میلادی توسط محمد مقدم صورت گرفت، ولی مطالعات منظم و عمده علمی بر روی آن توسط دونالد استیلو، مولف کتاب حاضر، انجام شده است.

«داستان­های قومی مردم وفس» مجموعه­ای شامل 24 داستان است که توسط ایرانشناس انگلیسی، ل.پ.اِلول سادن در سال 1958 جمع­آوری گردیده و سپس توسط دونالد استیلو آوانویسی، ترجمه و حاشیه نویسی شده است. شرح داستان­ها با «لهجه گورچانی»(یکی از لهجه­های گویش وفسی) انجام شده است.

بعد از بیان یک مقدمه پیرامون تاریخچه انجام مطالعات بر روی گویش وفسی و تالیف این کتاب و همچنین متدولوژی مورد استفاده در مطالعات، داستان­ها آورده شده است. ترجمه جملات هر صفحه در صفحه مقابل درج گردیده و حاشیه نویسی­های هر داستان نیز در ادامه آن آورده شده است.

این کتاب، حاوی دستورهای گرامری وفسی و همچنین لغت­نامه­ای شامل لغات استفاده شده در داستان­ها می­باشد. دو لوح فشرده حاوی تلفظ صوتی داستان­ها به گویش وفسی نیز ضمیمه کتاب شده است.

مجموعه «داستان­های قومی مردم وفس» یکی از کوشش­های مهم صورت­گرفته پیرامون گویش­شناسی زبان­های ایرانی است و این امیدواری را ایجاد می­کند که پیرامون سایر گویش­های کمتر شناخته­شده­ی ایرانی نیز تحقیقاتی صورت گیرد.

این مجموعه اولین کار از سری کار­هایی است که استیلو پیرامون گویش وفسی انجام داده است. او در نظر دارد آثار دیگری همچون تالیف «گرامر زبان وفسی و تهیه متون بیشتری از وفسی»، تالیف «فرهنگ لغت کامل گویش وفسی»، «شرح و توضیح ریشه­های تاریخی لغات و وابستگی­های زبانی این گویش» و «مجموعه کامل زبان­های خانواده تاتی که شامل بررسی­های تطبیقی-تاریخی لغاتی از زبان وفسی نیز می­باشد»، را در سال­های آتی پدید آورد.

قبلا نوشته بودم:

پروفسور دونالد استیلو و گویش وفسی

داستان های قومی وفسی (Vafsi Folk Tales)

رفتن به مهمانی­های شبانه(اصطلاحاً، شب­نشینی) از کارهای متداول خانواده­های وفسی است. شب­نشینی در اواخر پاییز و فصل زمستان بیشتر صورت می­گیرد چرا که عموما در روستاها بعد از برداشت محصول در فصل پاییز، اوقات فراغت و بیکاری روستائیان آغاز شده و تا پایان زمستان ادامه پیدا می­کند.

خانواده­ها در شب­های بلند زمستان به دیدار اقوام، آشنایان و دوستان رفته  و با صمیمیت و لذتی خاص به گفتگو می­پردازند. در این شب­نشینی­ها زنان در یک طرف کُرسی، کودکان در کنار هم و مردان خانواده نیز در طرف دیگر کرسی نشسته و با یکدیگر و یا به صورت جمعی گفتگو می­کنند. از همه چیز صحبت می­شود. گاهی فقط چند نفر از بزرگترها صحبت می­کنند و گاهی نیز بر سر موضوعی خاص، همه­ی حاضران از بزرگ و کوچک اظهارنظر می­نمایند؛ ولی معمولا یکی از مردان حاضر در مهمانی که باسوادتر و خوش­سخن­تر از سایرین است بیشتر از همه صحبت می­کند.

افراد ابتدا از کارهای روزانه خود صحبت می­کنند و در خلال آن، خاطراتی نیز از درگذشتگان و یا خاطرات سال­های قبل خود را بیان می­نمایند. بیان داستان­های افسانه­ای و یا حوادث تاریخی که وفسی­ها به آن «مَثَلی» می­گویند یکی از مهمترین مواردی است که در این مهمانی­ها صحبت می­شود. این داستان­ها که توسط بزرگترها و باسوادترهای محفل بیان می­شود معمولا بسیار جذاب و شیرین است و حین بیان آن سکوت مطلق بر جمع حاکم شده و همگی سراپا گوش می­شوند. مَثَلی­های این شب­نشینی­ها در وفس، معمولا شامل داستان­هایی از «چهل درویش»، «شاه عباس»، «شاه اسماعیل»، «امیر ارسلان نامدار»، «رومی»، «حسن کچل» و «داستان عاشق­ها» می­باشد. معمولا این داستان­ها تا حدی نیز تحریف شده و گاه حالت افسانه­ای به خود می­گیرند و به شکل­های مختلفی بیان می­شوند.

شَوْچَرْ

از ضروریات شب­نشینی­ها در وفس، تناول انواع و اقسام خوردنی­های لذت­بخش است که در فارسی به آن «شَب چَره» و در وفسی، «شَوْچَرْ» می­گویند. ترتیب کار به صورت است که بعد از خوردن چای و کمی گفتگو ، زن میزبان به اندرونی رفته و با یک مَجْمَعه(مجمع) بزرگ که حاوی بشقاب­هایی از تنقلات رنگارنگ است وارد اتاق مهمانان می­شود و بشقاب­ها را به طرز مناسب بر روی کرسی و در مقابل مهمانان و سایر افراد قرار داده و با تعارف و اصرار از آن­ها درخواست می­کند که این تنقلات را میل کنند.

شَوْچَرْ در وفس از خوردنی­های مختلف و گسترده­ای تشکیل شده و طعم و مزه­های متفاوت از جوزقند تا موسیر ترشی را در بر می­گیرد. این خوردنی­ها عبارتند از: مغز گردو، مغز بادام، مغز هسته­ی زردآلو، تارخانَ، باستُق، جوزقند، کوواچ(نان شیرینی محلی)، شاهدانه، نخودچی، کشمش، برگه، آلو، سنجد، گندم بو داده، بیسگویت، سیب، انگور، انگور ترشی، موسیر ترشی و ... . خانواده­هایی که وضع مالی بهتری دارند تنقلات دیگر همچون پسته، انواع تخمه، شکرپنیر(نوعی نقل بسیار نرم) و ... را نیز برای پذیرایی از مهمانان خود تهیه می­نمایند.

به طور کلی حضور در این مهمانی­های شبانه و نشستن زیر کرسی گرم و نرم، در حالی که برف در بیرون از خانه در حال باریدن است و خوردن چای و شَوچَر و گوش دادن به صحبت پیرمردان و پیرزنان از ایام و روزگار جوانی آن­ها که با لهجه­ی شیرین و ناب وفسی بیان می­شود لذت بسیاری را برای حاضران در این مهمانی­ها به ارمغان می­آورد که با هیچ لذت دیگری قابل مقایسه نیست.

متن اصلی این پست از پایان نامه تحقیقی آقای حسینعلی حاجیلو اخذ گردیده و پس از تغییرات بسیار(همه­ی جملات تغییر داده شده است) در این پست آورده شده است. تصاویر این پست مربوط به نمایشگاه وفس می­باشد.

قبلا در پست 154 وبلاگ، تعدادی از جمله­های وفسی را بیان کرده بودم؛ در این پست نیز جمله­های دیگری به زبان وفسی ذکر شده است. همه­ی این جملات مستقیماً از کتاب گویش­های «وفس، تفرش و آشتیان» ذکر گردیده و فقط در حدود پنج شش مورد اصلاحاتی در جملات انجام شد. این اصلاحات از این جهت مورد نیاز بود که نویسنده گرامی کتاب، احتمالا در نتیجه­ی عدم درک مفهوم دقیق جمله کلماتی را پس و پیش نوشته و یا زمان فعل و جمله را به درستی درک نکرده بود. احیانا اگر شما هم مورد اشتباهی دیدید و یا خواستید توضیحی دهید در قسمت نظرخواهی بنویسید.

در جاده ورودی مناطق مسکونی وفس، تابلویی سبز رنگ با عنوان «طرح مرتعداری وفس» نصب شده و برنامه­های پیش بینی شده برای حدود 20000 هکتار مرتع وفس در آن درج گردیده است؛ این برنامه­ها که از سوی منابع طبیعی شهرستان تعیین شده، توسط این اداره و مردم وفس، به تدریج اجرا خواهد شد. برنامه­های پیش­بینی شده برای توسعه و بهبود مراتع وفس در ادامه ذکر گردیده است.

قبلا در پستی با عنوان «مراتع وفس»، مطالبی در مورد مراتع خوب و متوسط وفس بیان کرده بودم.

وزارت جهاد کشاورزی

سازمان جنگل­ها، مراتع و آبخیزداری کشور

اداره کل منابع طبیعی استان مرکزی

اداره منابع طبیعی شهرستان کمیجان

طرح مرتع­داری وفس

مساحت طرح:      7000/20306 هکتار

برنامه­های پیش بینی شده:

بوته کاری در سطح 1000 هکتار

کشت مستقیم یونجه در سطح 4200 هکتار

کشت مستقیم گیاهان مرتعی در سطح 2300 هکتار

قرق بدون عملیات اصلاحی و احیائی در سطح 10700 هکتار

تامین آب شرب دام شامل احداث 3 دستگاه آب انبار

ساخت آبشخور به تعداد 22 دستگاه

مرمت 5 دهانه چشمه

حفر چاه مالداری یک حلقه

مجریان طرح: کلیه دامداران صاحب پردانه چرای دام وفس.

خبر مرتبط

مدیرکل منابع طبیعی استان مرکزی: طرح­های مرتع­داری به بیش از چهار هزار بهره بردار استان مرکزی واگذاری شد.

سازمان هواشناسی استان مرکزی مجموعاً 102 ایستگاه باران سنجی در سطح استان تاسیس و راه اندازی نموده است. یکی از ایستگاه های باران سنجی استان، ایستگاه باران سنجی وفس است. ایستگاه وفس با ارتفاع 2160 متر در سال 1377 تاسیس شده و از آن زمان تا کنون به طور مرتب میزان بارش و نوع بارش روزانه و همچنین شرایط جوی خاص در محدوده وفس اندازه گیری، تعیین و گزارش شده است. ایستگاه وفس در حیاط کتابخانه عمومی شیخ عبدالنبی تاسیس شده و مسئولیت آن از ابتدا تا کنون بر عهده آقای سید حمیدرضا میری بوده است.

مشخصات ایستگاه باران سنجی وفس

کد ایستگاه: 15606

طول جغرافیایی: 23- 49

عرض جغرافیایی: 51- 34           

ارتفاع ایستگاه: 2160 متر

سال تاسیس: مرداد 1377

شروع آمار: 1/6/1377

گزارش میزان بارندگی وفس به صورت ماهیانه

مسئول هر ایستگاه بارن سنجی موظف است میزان بارندگی طی روز را در دو وقت مشخص(ساعت 5/6 صبح و ساعت 5/6 عصر) اندازه گیری کرده و در فرم مخصوص ثبت نماید. سپس در انتهای هر ماه، اطلاعات کامل سی روزه را به آدرس پستی اداره کل هواشناسی استان در شهر اراک و یا مراکز شهرستان ها ارسال نماید.

فرم مخصوص ثبت بارندگی ماهیانه، دارای پنج ستون مجزاست.

1) ستون اول: روز و تاریخ آن در این ستون درج می شود.

2) ستون دوم با عنوان دیده بانی صبح: میزان بارندگی در ساعت 5/6 صبح اندازه گیری و در این ستون درج می شود. این ستون خود به چهار ستون جزئی تر با عناوین «مقدار بارش به میلیمتر»، «ارتفاع برف تازه به سانتیمتر»، «آب حاصل از برف به میلیمتر» و «جمع بارندگی به میلیمتر» تقسیم می شود. توجه نمایید که منظور از بارش، میزان باران باریده شده و منظور از بارندگی میزان نزولات جوی از جمله برف و باران و تگرگ می باشد.

3) ستون سوم با عنوان دیده بانی بعد از ظهر: میزان بارندگی در ساعت 5/6 عصر اندازه گیری و در این ستون درج می شود. این ستون نیز همچون ستون دوم به چهار قسمت تقسیم می شود.

4) ستون چهارم با عنوان جمع بارندگی روزانه که در حقیقت جمع بارندگی در ستون های دوم و سوم می باشد.

5) در ستون پنجم که آخرین ستون فرم می باشد نوع پدیده جوی(کولاک برف، تندباد، سیل، بارش تگرگ و...) طی 24 ساعت گذشته(از ساعت 5/6 عصر روز قبل) بنابر تشخیص مسئول مربوطه یادداشت می گردد.

جدول میزان بارندگی در وفس طی سال های 1378 الی 1385(مقادیر بر حسب میلیمتر می باشد)

سال ماه	۱۳۷۸	۱۳۷۹	۱۳۸۰	۱۳۸۱	۱۳۸۲	۱۳۸۳	۱۳۸۴	۱۳۸۵
فروردین		۳۶/۸۳	۱۵/۸	۹۶	۱۰۲/۱	۱۱۲/۶	۷۱/۴	۶۷/۲
اردیبهشت		۵/۹	۴۳/۹	۱۳/۴	۲۱/۳	۹۰/۴	۳۰	۴۳/۸
خرداد		۰	۹/۵	۰	۱۷/۵	۱۶/۴	۱۷/۳	۸/۳
تیر		۰	۵/۴	۰	۰	۱۴/۶	۰	۸
مرداد	۳/۱	۰	۰	۴/۳	۰	۰	۱۷/۶	۰
شهریور	۰	۲/۳	۵/۱	۰	۰	۰	۲	۰
مهر	۰	۳۳/۱۵	۴/۳	۰	۵/۲	۷/۷	۰	۲۹/۱
آبان	۸۵/۵۰	۲۰/۷	۳۶/۶	۳۷/۷	۵۵/۶	۵۱/۲	۷۳/۸
آذر	۳۱/۲۱	۱۰۸/۴	۷۱/۶	۲۷/۶	۵۹/۷